Infographic

มหากาพย์การเดินทัพ 1,600 กิโลเมตร พิชิตเทือกเขาแอลป์ของ 'ฮันนิบาล บาร์คา'

Quick Facts

+ ฮันนิบาล ไม่ใช่แค่วายร้ายในภาพยนตร์ แต่ยังเป็นฝันร้ายของชาวโรมันราว 2200 ปีที่แล้ว ฮันนิบาล บาร์คา (Hannibal Barca) คือนายพลชาวคาร์เทจ (Carthage) ผู้นำกองทัพหลายหมื่นเดินทางไกลจากสเปนผ่านเทือกเขาแอลป์เพื่อเซอไพรส์ชาวโรมันผู้หยิ่งผยองระหว่างสงครามพิวนิคครั้งที่ 2 (Second Punic War)
ก่อนหน้านี้แม่ทัพหนุ่มนำกองทัพเข้าโจมตีเมืองที่เป็นพันธมิตรกับโรมในสเปนเพื่อเป็นการยั่วยุ ชาวโรมันที่เกรี้ยวกราดได้ส่งทูตมาเพื่อตัดสินชะตาชี้ขาดระหว่างสองสาธารณรัฐอันยิ่งใหญ่ เมื่อสภาคาร์เทจให้ทูตโรมันเป็นคนตัดสินใจ คำประกาศสงครามก็ดังลั่นกลางกรุงคาร์เทจ ชาวโรมันเองก็อยากทำสงครามกับคาร์เทจมานาน และพวกเขาก็ได้ข้ออ้างประกาศสงครามในที่สุด
.
นครคาร์เทจเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรแห่งการค้าอันยิ่งใหญ่ มีดินแดนในแอฟริกาเหนือและสเปนอยู่ในกำมือ ส่วนสาธารณรัฐโรมันปกครองคาบสมุทรอิตาลีส่วนใหญ่ไว้ได้ สงครามครั้งนี้จะเป็นการตัดสินชะตาว่าใครจะได้เป็นใหญ่ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตะวันตก เสือสองตัวย่อมอยู่ร่วมกันไม่ได้ จะมีผู้ชนะเพียงหนึ่งเดียวเท่านั้นที่ได้ไปต่อ
.
ช่วงฤดูใบไม้ผลิ เดือนพฤษภาคม 218 ปีก่อนคริสตกาล แม่ทัพฮันนิบาลในวัยเพียง 29 ได้เริ่มออกเดินทัพจากเมืองคาร์ทาเจนาในสเปนพร้อมทหารราว 6 หมื่นนาย ทหารม้า 8 พันนาย และช้างศึกแอฟริกัน 38 เชือก เส้นทางที่ฮันนิบาลจะเดินทัพนั้นมีระยะทางถึง 1600 กิโลเมตร เขาต้องเดินเลียบชายฝั่งสเปนผ่านเข้าเทือกเขาพีเรนิสเข้าไปยังแคว้นกอลตอนใต้ ข้ามแม่น้ำโรน (Rhone) จากนั้นจึงตัดผ่านเทือกเขาแอลป์แล้วทะลุไปยังอิตาลีตอนเหนือ เขาต้องทำเวลาให้ทันก่อนจะถึงฤดูหนาว ไม่เช่นนั้นหายนะอาจเปลี่ยนกองทัพอันเกรียงไกรให้เป็นกองซากศพบนภูเขาได้
.
แม่ทัพที่ร่วมเดินทางไปกับมีทั้งน้องชายคือฮาสดรูบาล (Hasdrubal) กับมาโก (Mago) และแม่ทัพคนอื่นอย่างฮาสดรูบาล กิสโก (Hasdrubal Gisco), ซีแฟกซ์ (Syphax), ฮันโน (Hanno) และมาฮาร์บาล (Maharbal)
.
กองทัพของฮันนิบาลประกอบไปด้วยทหารหลากเชื้อชาติ มีทั้งทหารชาวคาร์เทจ ทหารรับจ้างชาวไอบีเรียนในสเปน (Iberian tribes) ชาวเคลต์หรือชาวกอล (Celts / Gauls) จากสเปนและกอล ทหารม้าชาวนูมิเดียน (Numidians) และชาวลิเบียน จากแอฟริกาเหนือ
.
ชนแต่ละกลุ่มมีความถนัดของตนเอง ฮันนิบาลรู้ถึงศักยภาพข้อนี้ จึงใช้ทหารแต่ละกลุ่มได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่นชาวเคลต์และชาวไอบีเรียนที่มีอาวุธชั้นดี ถนัดในการซุ่มโจมตีและเข้าปะทะอย่างรวดเร็ว ชาวเกาะบาเลียริค (Balearic Islands) ถนัดการใช้สลิง ส่วนทหารชาวคาร์เทจและลิเบียมักรบเป็นขบวนฮอปไลต์หรือฟาลังซ์แบบกรีก ส่วนชาวนูมิเดียนเชี่ยวชาญการรบบนหลังม้าตั้งแต่เด็ก ช้างศึกจะถูกส่งไปขยี้แนวรบข้าศึกที่กำลังระส่ำระส่ายจนแตกพ่าย
.
กองทัพที่หลากหลายและการเลือกใช้อย่างชาญฉลาดเช่นนี้เองเป็นหนึ่งในกุญแจทำให้ฮันนิบาลประสบความสำเร็จในการรบหลายครั้ง แต่แล้วเขาจำเป็นต้องทิ้งทหารบางส่วนพร้อมกับฮาสดรูบาลผู้เป็นน้องไว้ในสเปนเพื่อป้องกันการรุกรานจากโรม คาดว่าทหารที่ฮันนิบาลปล่อยให้ประจำอยู่ในสเปนมีทหารราบราว 9000-10000 นาย และทหารม้าอีก 1000 นาย
.
เส้นทางเลียบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนนั้นสะดวกและรวดเร็วกว่า แต่ระหว่างทางมีเมืองมัสซิเลีย (Massilia) และชนเผ่าที่เป็นพันธมิตรกับโรมอยู่ หากกองทัพคาร์เทจเดินทางผ่านเส้นทางนี้ชาวโรมันก็จะรับมือทัน ฝ่ายคาร์เทจจึงต้องเดินทัพลึกเข้าไปตอนในเพื่อไปยังเทือกเขาแอลป์
.
ระหว่างเดินทัพผ่านไปยังแอลป์ ฮันนิบาลต้องคอยเจรจาขอผ่านทางกับชนเผ่าต่างๆ มากมายพร้อมกับมองของกำนัลหรือติดสินบนเพื่อเปิดทางผ่านให้โดยดี ส่วนใหญ่ประสบความสำเร็จด้วยดี และได้รับเสบียงพร้อมเสื้อผ้ากันหนาวและคนนำทางท้องถิ่น แต่แล้วกลับถูกซุ่มโจมตีหลายครั้งท่ามกลางเส้นทางช่องเขาที่อันตราย
.
ความหนาวเหน็บในเทือกเขาแอลป์เป็นศัตรูหมายเลขหนึ่งของฮันนิบาล หิมะขาวโพลนและหินผาได้กลบฝังร่างทหารที่อ่อนล้าไว้มากมาย ทหารที่มาจากแอฟริกาและสเปนต่างไม่คุ้นชินกับอากาศที่หนาวสุดขั้วมาก่อน ทหารและสัตว์สงครามบางส่วนยังพลัดตกช่องเขาแคบๆ หิมะที่ละลายและดินถล่มยังเป็นอุปสรรคสำคัญ
.
ครั้งหนึ่งกองทัพคาร์เทจต้องพบกับก้อนหินมหึมาที่ขวางเส้นทางเดินทัพในช่องเขา ฮันนิบาลจึงสั่งให้ทหารช่วยกันสุมไฟเผาก้อนหินจนร้อนจัด จากนั้นทยอยนำไวน์กับน้ำส้มสายชูมาราดในขณะที่หินยังถูกเผาอยู่ หลังผ่านไปสักพัก หินก้อนโตก็แตกออกด้วยอุณหภูมิร้อนและเย็นสุดขั้ว
.
ในที่สุด ปลายเดือนตุลาคม หลังเดินทัพมานานกว่า 5 เดือน กองทัพของฮันนิบาลก็มองเห็นหุบเขาพร้อมหญ้าเขียวชอุ่มของลุ่มน้ำโปในอิตาลีตอนเหนือ พวกเขาได้มาถึงแผ่นดินของชาวโรมันแล้ว คาดว่ากองทัพคาร์เทจสูญเสียทหารไปราวครึ่งหนึ่งระหว่างการเดินทัพไกล ทหารม้าเหลือจำนวนราว 4 พันนาย ส่วนทหารราบมีจำนวนราว 2 หมื่น และช้างรอดมาเพียงสิบกว่าเชือก
.
ฮันนิบาลยังคงนำกองทัพต่อไปยังแผ่นดินโรมัน เขาได้กองกำลังเสริมจำนวนมากจากชนเผ่าที่ไม่ชอบโรมเหมือนกัน และยังคงสร้างความเสียหายให้ชาวโรมันในอิตาลีไปอีกสิบกว่าปี แต่กองทัพของเขากลับอ่อนล้าไปเรื่อยๆ ฮันนิบาลคาดหวังว่าพวกโรมันจะยอมแพ้ถึงแม้ตนจะไม่ปิดล้อมกรุงโรม แต่ชาวโรมันกลับไม่ยอม ที่สุดแล้วฝ่ายโรมันเริ่มตั้งตัวได้และค่อยๆ โจมตีดินแดนของคาร์เทจคืน ฮันนิบาลจึงถูกเรียกตัวกลับมาตุภูมิในที่สุด ส่วนชัยชนะในอิตาลีของเขาได้รับการกล่าวโดยแม่ทัพมาฮาร์บาลว่า
.
“ฮันนิบาลรู้จักคว้าชัยชนะ แต่เขาไม่รู้ว่าจะใช้มันอย่างไร”
(You, Hannibal, know how to gain a victory; you do not know how to use it)
.
เรื่อง: อันโตนิโอ โฉมชา
ภาพประกอบ: เพ็ญนภา บุปผาเจริญสุข

.
อ้างอิง

หนังสือ Hannibal Barca ฮันนิบาล บาร์คา บุรุษผู้กล้าท้าอำนาจแห่งโรม เขียนโดย ปัญญ์ อนันต์สกุลวัฒน์