Oriental World

ทำไมไทยเรียกจีนว่า "จีน"?

“จีน” เป็นหนึ่งในประเทศที่มีชื่อเรียกมากที่สุด มีทั้ง จงกั๋ว เทียนเฉียว ไชน่า ซินา ชีน คาเธย์ จีนะ และจีน ชื่อเรียกทั้งหลายทั้งปวงนี้บางชื่อก็มีที่มาเดียวกัน บางชื่อก็มาจากรากเหง้าอื่นๆ อย่างชื่อ "จีน" ใช้เรียกกันในหลายประเทศไม่เฉพาะในไทยเท่านั้น

แต่คนไทยส่วนใหญ่อาจไม่ทราบว่า ทำไมเราจึงเรียกประเทศจีนว่า "จีน" ผู้เขียนจึงพยายามค้นข้อมูล
มานำเสนอกัน

ปัจจุบันคนจีนเรียกประเทศตัวเองว่า จงกั๋ว (中国) ความหมายเดิมแปลว่า ประเทศกลาง หมายความถึงอารยธรรมจีนโบราณที่รุ่งเรืองแถบที่ราบกลางแม่น้ำหวงเหอ โดยมีรัฐชายขอบหรือชนเผ่าต่างอยู่
รายรอบ โลกทั้งหมดของชาวจีนโบราณอยู่เพียงเท่านี้ ดังนั้น 中国 จึงหมายถึงศูนย์กลางโลกด้วย และสมัยก่อนคำว่า จงกั๋ว จึงมีค่าเท่ากับคำว่า จงหยวน (中原) คำคำนี้เราได้ยินบ่อยๆ ในหนังหรือนิกายกำลังภายใน คำว่า จงหยวน หมายถึงที่ราบแถวแม่น้ำหวงเหออันเป็นอู่อารยธรรมจีนนั่นเอง


อักษระที่จำหลักลงบนเครื่องสำริดเหอจวิน (何尊) สมัยราชวงศ์โจว เป็นหลักฐานชิ้นแรกที่ปรากฏคำว่า จงกั๋ว หรือ แผ่นดินกลาง
(中國) อายุกว่า 2,000 ปี ผู้ค้นพบคือคนบ้านเฉิน ในเมืองเป่าจี มณฑลซานซี ตอนก่อนไม่เห็นค่าจึงขายเป็นเศษเหล็กได้เงินมา
30 หยวน เมื่อปี 1963 ภายหลังเจ้าหน้าที่หน่วยเก็บเศษเหล็กเหลือใช้พบเข้า ได้ทำการแจ้งหน่วยโบราณคดี จึงพบว่าเป็นสมบัติ
อันล้ำค่า 
ที่มาของภาพ

ต่อมาเมื่อจงกั๋วติดต่อกับแผ่นดินอื่นๆ ของชาวเอเชียกลางบ้าง ชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บ้าง ทำให้นิยามเปลี่ยนไปจากเดิม 中国 จึงยังหมายถึง แผ่นดินจีนที่เป็นศูนย์กลางโลกทั้งหมด ประเทศอื่นเป็นเพียงประเทศราช

อย่างไรก็ตาม เดิมคำว่า จงกั๋ว ไม่ใช่ชื่อประเทศอย่างเป็นทางการ เพราะคนจีนจะเรียกตัวชื่อตัวเองตามราชวงศ์ในยุคนั้น เช่น ชาวเมืองฮั่น ชาวเมืองถัง ชาวต้าหมิง ชาวต้าชิง เป็นต้น

อย่างเช่น คนจีนจากภาคใต้ มักเรียกตัวเองว่า ถังเหริน (唐人) หรือคนเมืองถัง เช่น กวางตุ้งเรียกว่า
ถองเยิ่น คนแต้จิ๋วออกเสียงว่า ตึ่งนั้ง คนฮกเกี้ยนออกเสียงว่า ตึ่งลัง เป็นต้น สาเหตุที่เรียกตัวเองว่า เป็นคนเมืองถัง ทั้งๆ ที่ราชวงศ์ถังสาบสูญไปนานนับพันปี เพราะวัฒนธรรมจีนภาคใต้ผูกพันกับราชวงศ์ถังมาก ได้รับการบ่มเพาะอารยธรรมจงหยวนในสมัยถัง จากเดิมเป็นแค่คนชายแดน ผู้คนจึงนิยมเรียกตัวเองเป็นคนถัง หรือ ถองเยิ่น/ตึ่งนั้ง โดยไม่ยอมเปลี่ยนแปลง ครั้นเมื่อคนภาคใต้ไปอยู่ต่างแดน (พวกหัวเฉียว/華僑) ก็จะเรียกบ้านเกิดว่า ถังซาน (唐山) หรือ ถ่องซาน/ตึ่งซัว


แผนที่โลกของโทเลมี (Ptolemy) นักภูมิศาสตร์ชาวกรีก กำหนดชื่อเรียกประเทศจีนว่า ซินา (Sina) ปัจจุบัน ซินา ใช้เป็นคำนำหน้า หรือ prefix หมายความว่า เกี่ยวกับประเทศจีน เช่น Sino-japanese war หรือสงครามจีน-ญี่ปุ่น เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีภาษอื่นๆ
ที่เรียกจีนว่า Sina หรือ Sin เช่น อาหรับเรียกว่า ษีน ภาษาฮรีบรูว์เรียกว่า ซิน ภาษละตินเรียกว่า ซีนัย 
ที่มาของภาพ

เวลาใครพูดว่า ตึ่งนั้ง ให้เข้าใจตรงกันนะครับว่า หมายถึง คนจีน ไม่ใช่คนสมัยราชวงศ์ถัง

ดังนั้น สมัยก่อนคนจีนจะไม่เรียกตัวเองว่า จงกั๋วเหริน หรือ ตงก๊กนั้ง (中國人) ทว่า หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง ในปี 1911 แล้ว ไม่มีราชวงศ์อีกต่อไป จีนเรียกประเทศตัวเองว่า จงกั๋ว นับแต่นั้น

มาถึงคำถามสำคัญก็คือ ทำไมคนไทยเรียกจีนว่าจีน ทั้งๆ ที่เขาเรียกตัวเองว่า จงกั๋วบ้าง ถังซานบ้าง

คำว่า "จีน" ปรากฏครั้งแรกในเอกสารทางพุทธศาสนาสมัยราชวงศ์ถัง เป็นคำที่ชาวชมพูทวีปใช้เรียกกัน คือ จีนะ (支那) และมหาจีนะ (摩訶支那) ในเอกสารของทิเบตเกี่ยวกับชมพูทวีปอธิบายว่า คำว่า จีนะ แผลงมาจากคำว่า จิ๋น หรือ รัฐฉิน (秦) คำว่า ฉิน ถ้าออกเสียงแบบโบราณจะได้เป็น "จิน" แต่นักวิชาการจีนยุคใหม่เสนอว่า "จีนะ" น่าจะมาจากภาษาสันสกฤต ที่แปลว่า "เบื้องบูรพา" เป็นคำที่ชาวชมพูทวีปใช้เรียก
ดินแดนในทิศตะวันออก เลยไปถึงจีนในปัจจุบัน โดยเฉพาะในแถบแคว้นแย่หลาง หรือ กุ้ยโจว เพราะคำว่า เย่หลาง สมัยก่อนสามารถออกเสียงได้ว่า "จีนา"

มีอีกทฤษฎีที่เสนอว่า "จีน" น่าจะเป็นคำที่ชาวชมพูทวีปเรียกรัฐฉู่ ซึ่งเป็นรัฐทางภาคใต้มีขนาดและอิทธิพลพอๆ กับรัฐฉิน โดยชี้ว่า รัฐฉู่ยังเรียกกันอีกอย่างว่า "จิง" (荊) แต่จากการตรวจสอบการออกเสียงโบราณพบว่า คำว่า "จิง" สมัยโบราณออกเสียงว่า "เกียง" จึงไม่ใกล้เคียงกับคำว่าจีนเลย ทฤษฎีนี้จึงตกไป


ชื่อเรียกจีนอีกชื่อคือ คาเธย์ หรือ Cathay ชื่อนี้ไม่ได้หมายถึงจีนโดยตรง แต่หมายถึงชาวชี่ตาน หรือ คี่ตาน อันเป็นชนชาติที่ก่อตั้งอาณาจักรเหลียวขึ้นในช่วงเดียวกับราชวงศ์ซ่งของจีน แต่เดิมนั้นหมายถึง เอเชียกลางจนถึงจีนตอนเหนือ แต่มาโคโปโลเรียกชื่อประเทศจีนว่า คาเธย์ หรือ คาตาโย (Chataio) ในหนังสือของเขา และเรียกจีนภาคใต้ว่า มันจิ (Mangi) คำคำนี้แปลว่า
หมานจื่อ (蠻子) แปลว่า คนป่าเถื่อน เพราะคนจีนโบราณมองว่าชนเผ่าภาคใต้เป็นพวกป่าเถื่อน
 ที่มาของภาพ

สรุปก็คือ ตอนนี้คำว่า จีนมาจากคำว่า จิน หรือ ฉิน น่าจะเข้าเค้าที่สุด และผมจึงสรุปว่า เราน่าจะเรียก
คนจีนว่าจีนตามแขก หรือดีไม่ดีพ่อค้า สมณชีพราหมณ์แขกที่มาตั้งอาณานิคมที่สุวรรณภูมิอาจสอนให้คนท้องถิ่นเรียกจีนว่าจีน

นอกจากจะเรียกจีนว่าจีนแล้ว สมัยก่อนในพระราชสาส์นการทูตของราชสำนักอยุธยา/ธนบุรี/กรุงเทพฯ
ยังเรียกจีนตามชื่อราชวงศ์เช่น สมัยอยุธยาเรียกว่า "ต้ามิ้ง" (ต้าหมิง) สมัยกรุงเทพฯ เรียกต้าชิ้ง (ต้าชิง) ใน
พระราชสาส์นของสมเด็จพระเจ้าตากสินไปถึงพระเจ้ากรุงต้าชิง ยังเรียกจีนว่า เทียนเฉียว (天朝) หมายถึงเมืองฟ้าเมืองสวรรค์ คำคำนี้ จะเขียนในเฉพาะเอกสารภาษาจีน ในภาษาไทยจะใช้คำว่า ต้ามิ้ง/ต้าชิ้ง แสดงถึงสถานะที่เท่าเทียมกัน แต่พระราชสาส์นภาษาจีนกลับใช้คำว่า เทียนเฉียว ซึ่งป็นคำยกย่องอย่างมากแสดงสถานะประเทศราช คาดว่าคงเป็นฝีมือการแปลงสาส์นของพวกขุนนางจีนในราชสำนัก

แต่ผมสงสัยว่า ไพร่ฟ้าไทยโบราณเขาจะเรียกคนจีนว่าจีนอย่างเดียวจริงๆ หรือไม่ เพราะในประวัติศาสตร์ราชวงศ์หมิง (หมิงสื่อ) บรรพเจินล่า (กัมพูชา) บอกว่า
"คนต่างแดนเรียกคนหัวเหริน (華人-คนจีนต่างแดน) ว่า ถังเหริน (唐人) ประเทศอื่นๆ ก็เรียกเช่นเดียวกัน"

แสดงว่าชาวกัมพูชาโบราณเรียกคนจีนว่า ถองเยิ่น/ตึงลัง/ตึ่งนั้ง รวมถึงประเทศอื่นๆ ด้วย ซึ่งก็คงไม่แคล้วสยามประเทศเช่นกัน