World Clvilization

คิยา ราชินีปริศนาของฟาโรห์อัคเคนาเตน

ครั้งก่อน เราได้ทราบเกี่ยวกับฟาโรห์ที่ลึกลับที่สุดในไอยคุปต์อย่างสเมนค์คาเร (Smenkhkare) กันไปแล้ว คราวนี้เราขยับมาดูราชินีปริศนากันบ้างดีกว่า ราชินีองค์นี้ถูกกล่าวถึงไปบ้างในคราวที่แล้ว นางคือสตรีลึกลับที่มีชีวิตอยู่ในช่วงราชวงศ์อมาร์น่า (Amarna) ของฟาโรห์นอกรีตอัคเคนาเตน (Akhenaten) เมื่อประมาณ 1,350 ปีก่อนคริสตกาลเช่นกัน ราชินีปริศนาองค์นี้มีพระนามว่า “คิยา” (Kiya) นั่นเอง


พระนามของราชินีคิยาได้รับตำแหน่ง “มเหสีสุดที่รัก” ถือเป็นตำแหน่งอันทรงเกียรติหนึ่งเดียวในไอยคุปต์ ที่มาของภาพ

สิ่งที่เรารู้ดีที่สุดเกี่ยวกับพระนางคิยาคนนี้ก็คือ “ชื่อ” และตำแหน่งของนาง เราทราบว่า คิยา คือ
ราชินีองค์รองของฟาโรห์อัคเคนาเตน ตำแหน่งที่นางได้รับถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์เพียงหนึ่งเดียวในอียิปต์โบราณ จะเรียกว่าเป็นตำแหน่งที่มีเพียงแค่คนเดียวในหน้าประวัติศาสตร์เลยก็ว่าได้ ตำแหน่งที่ว่านั้นคือ “มเหสีสุดที่รัก” (The Great Beloved Wife) ของกษัตริย์ซึ่งตลอด 3,000 ปีของประวัติศาสตร์ไอยคุปต์ ไม่เคยมีสตรีคนใดได้รับตำแหน่งนี้มาก่อน ยกเว้นก็แต่ “คิยา” คนนี้เพียงคนเดียวเท่านั้น

แล้วคิยามีพื้นเพมาจากที่ไหนกันล่ะ? เพียงแค่คำถามนี้ นักอียิปต์วิทยาทั่วหล้าก็ยกมือขึ้นมากุมขมับแล้ว เพราะเราไม่เคยค้นพบหลักฐานที่ชัดเจนมาก่อนเลยว่า ต้นกำเนิดของราชินีองค์นี้อยู่ที่ใดกันแน่ เราไม่ทราบแม้แต่กระทั้งชื่อบิดาและมารดาของนาง แถมยังไม่ทราบด้วยว่า นางจะเป็นคนอียิปต์แท้หรือมาจากดินแดนต่างถิ่นกันแน่ แต่จากพระนาม “คิยา” ซึ่งไม่ใช่คำในภาษาอียิปต์โบราณแท้ ทำให้นักอียิปต์วิทยาตีความว่า นางอาจจะเป็น “ชาวต่างชาติ” หรือไม่อย่างนั้นคำว่า คิยา ก็อาจจะเป็นคำย่อของชื่อในภาษาอียิปต์โบราณแท้ๆ ที่ยาวกว่านี้ก็เป็นได้อีกเหมือนกัน แต่ดูเหมือนว่า แนวคิดที่เสนอว่าคิยาเป็นชาวต่างชาติที่เข้ามาในอียิปต์อาจจะมีน้ำหนักมากกว่า นักอียิปต์วิทยาเสนอว่า คิยาอาจจะเป็นเจ้าหญิงจากอาณาจักรไมตานนี (Mitanni) ที่มีชื่อว่า “ทาดูคีปา” (Tadukhepa) ที่ถูกส่งเข้ามาเป็นเครื่องบรรณาการแด่ฟาโรห์อเมนโฮเทปที่ 3 (Amenhotep III) หลักฐานที่แสดงให้เห็นว่ามีสตรีจากไมตานนีซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศซีเรียเข้ามาในไอยคุปต์ช่วงราชวงศ์ของฟาโรห์นอกรีตด้วยนั้น มาจากสุสานของอัย (Ay) ที่เมืองอมาร์น่า (Amarna) ภาพบนผนังแสดงให้เห็นกลุ่มนักดนตรีสาวที่มีทรงผมและเครื่องแต่งกายผิดแผกแตกต่างจากชาวไอยคุปต์ทั่วไป เมื่อวิเคราะห์จากชุดที่พวกนางสวมแล้ว น่าจะเป็นชาวไมตานนี นั่นหมายความว่า บางทีสตรีชาวไมตานนีได้เข้ามาอยู่ในอียิปต์โบราณบ้างแล้ว และพระนางทาดูคีปา ธิดาของกษัตริย์ทุชรัตตา (Tushratta) แห่งอาณาจักรไมตานนีก็อาจจะเป็นคนเดียวกับราชินีคิยาได้ด้วยเช่นกัน


มัมมี่ของสตรีสาวที่ค้นพบในสุสาน KV35 อาจจะเป็นพระนางคิยาก็เป็นได้ ที่มาของภาพ

ตำราประวัติศาสตร์ในอดีตบอกเราว่า คิยา คือ “มารดา” ของยุวฟาโรห์ตุตันคาเมน (Tutankhamen) และอาจจะเป็นมารดาของฟาโรห์ลึกลับสเมนค์คาเรด้วย นางอาจจะเสียชีวิตระหว่างคลอดลูกในปีที่ 12 หรือ 13 ของการครองราชย์ของฟาโรห์อัคเคนาเตน แต่! ผลการตรวจดีเอ็นเอจากมัมมี่ล่าสุด เมื่อปี ค.ศ. 2010 ทำให้ความเข้าใจในเรื่องนี้อาจจะต้องเปลี่ยนไปตลอดกาล แน่นอนว่า การค้นพบในครั้งนี้ส่งผลถึงตัวตนที่แท้จริงของสตรีที่มีชื่อว่า คิยา ด้วย อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ นักอียิปต์วิทยาทราบดีว่าในห้องเล็กๆ ข้างห้องฝังศพของสุสานรหัส KV35 แห่งฟาโรห์อเมนโฮเทปที่ 2 (Amenhotep II) ในหุบผากษัตริย์นั้น มีมัมมี่พิศวงเก็บรักษาเอาไว้ในนั้นสามร่าง เป็นสตรีสองร่าง บุรุษหนึ่งร่าง มัมมี่สตรีร่างแรกมีอายุมากกว่า ได้รับการเรียกขานว่ามัมมี่สตรีชรา (Elder Lady) ในปัจจุบันเราทราบแน่นอนแล้วว่า นางคือราชินี “ตีย์” (Tiy) มเหสีของฟาโรห์อเมนโฮเทปที่ 3 และเป็นมารดาของฟาโรห์นอกรีตอัคเคนาเตนด้วย ส่วนมัมมี่อีกร่างหนึ่งน่าสนใจยิ่งกว่า นางเป็นมัมมี่ที่อ่อนวัยกว่า จึงได้รับการเรียกขานว่า มัมมี่สตรีสาว (Younger Lady) ในปี ค.ศ. 2004 มัมมี่ร่างนี้ถูก ดร.โจแอนน์ เฟลชเชอร์ (Dr.Joann Fletcher) นำเสนอในสารคดีว่า
นางคือราชินีเนเฟอร์ติติผู้เลอโฉม แต่ผลตรวจดีเอ็นเอ เมื่อปี ค.ศ. 2010 บอกว่า ข้อสรุปของ ดร.โจแอนน์นั้นผิดถนัด


ภาพสลักของราชินีคิยาที่ถูกปรับแก้ให้กลายเป็นภาพของพระนางเมริตอเตน
ที่มาของภาพ


มัมมี่สตรีสาวมีสภาพที่ไม่ค่อยสมบูรณ์นัก ใบหน้า และทรวงอกถูกทุบทำลาย นักอียิปต์วิทยาพบหลักฐานว่า การทุบทำลายมัมมี่นั้นไม่น่าจะเกิดขึ้นหลังจากถูกทำมัมมี่ แต่มีความเป็นไปได้ว่า นางอาจจะถูกฆาตกรรมมากกว่า ผลการตรวจดีเอ็นเอพบว่า มัมมี่สตรีสาวนี้เป็น “มารดา” ของฟาโรห์ตุตันคาเมน นอกจากนั้นแล้ว นางยังเป็นน้องสาวของฟาโรห์นอกรีตอัคเคนาเตนเสียด้วย ข้อเท็จจริงอันชวนพิศวง ไม่ใช่การแต่งงานกันเองในหมู่พี่น้อง เพราะเป็นเรื่องปกติของฟาโรห์แห่งไอยคุปต์อยู่แล้ว ทว่าความน่าสนใจอยู่ตรงที่มัมมี่สตรีสาวไม่เคยปรากฏในหน้าประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณมาก่อนเลย เราทราบว่า อัคเคนาเตนมีมเหสีเพียงแค่สององค์เท่านั้นคือ พระนางเนเฟอร์ติติและราชินีคิยา จากที่นักอียิปต์วิทยาส่วนใหญ่เสนอว่า คิยาไม่น่าจะใช่ชาวไอยคุปต์ แต่อาจจะเป็นราชินีจากอาณาจักรไมตานนีมากกว่า ดังนั้นคำถามที่ตามมาก็คือ แล้วมัมมี่สตรีสาวที่เป็นทั้งน้องสาวและมเหสีของอัคเคนาเตนคือใครในหน้าประวัติศาสตร์กันแน่?

ตรงนี้นักอียิปต์วิทยาบางท่าน โดยเฉพาะ ดร.ซาฮี ฮาวาสส์ (Dr.Zahi Hawass) เจ้าพ่อแห่งวงการอียิปต์วิทยาออกมาเสนอว่า มัมมี่สตรีสาวไม่ใช่ใครที่ไหนหรอก แต่ว่าคือ “คิยา” ที่เรากำลังตามหากันนั่นล่ะ ด้วยเราพบความเป็นไปได้ว่า คิยาอาจจะเป็นมารดาของตุตันคาเมน และเราค้นพบความจริงจากดีเอ็นเอว่า มัมมี่สตรีสาวคือ มารดาของตุตันคาเมนไม่ผิดแน่ ดังนั้นการจะตั้งสมมติฐานต่อไปว่า มัมมี่สตรีสาวคือ คิยา และนางคือน้องสาวของฟาโรห์อัคเคนาเตนด้วย จึงเป็นเรื่องที่ไม่ถึงขั้นว่าจะเป็นไปไม่ได้เอาเสียเลย


ถคาโนปิกที่ค้นพบในสุสาน KV55 เชื่อกันว่า เคยเป็นของพระนางคิยา แต่นักอียิปต์วิทยาบางท่านก็เสนอว่า อาจจะเป็นของพระนางตีย์ หรือไม่ก็เมริตอเตนก็เป็นได้ ที่มาของภาพ

นอกจากนั้นแล้ว จากหลักฐานทางโบราณคดีที่ค้นพบเกี่ยวกับราชินีคิยา ทำให้เราทราบว่าภาพสลักของนางถูกแซะออกแล้วเปลี่ยนเป็นภาพของสตรีอื่นเช่น เมริตอเตน (Meritaten) ธิดาองค์โตของราชินีเนเฟอร์ติติ หรือบ้างก็เป็นสตรีเชื้อพระวงศ์คนอื่นๆ นั่นหมายความว่า คิยาอาจจะถูกลบออกไปอย่างจงใจด้วยสาเหตุบางอย่าง และบางทีการที่มัมมี่ของนางแสดงให้เห็นหลักฐานของการถูกฆาตกรรม ก็อาจจะสนับสนุนแนวคิดของการทำลายตัวตนของคิยาออกไปจากประวัติศาสตร์ของชาวอียิปต์โบราณด้วยเช่นกัน นักอียิปต์วิทยาค้นพบหลักฐานของโบราณวัตถุจำนวนมากที่เดิมทีอาจจะเคยเป็นของคิยามาก่อน ทว่าหลังจากนั้นได้ถูกนำไปใช้เป็นของบุคคลอื่น เช่น โถคาโนปิก (Canopic Jars) สำหรับเก็บรักษาอวัยวะภายในของมัมมี่และโลงศพหินที่เชื่อกันว่า สุดท้ายแล้วได้ถูกนำไปใช้เป็นของฟาโรห์อัคเคนาเตนแทน

ในปัจจุบันผลการตรวจดีเอ็นเอมัมมี่สตรีสาวดูเหมือนจะสร้างคำถามใหม่มากกว่าจะให้คำตอบที่เราเคยฉงนสงสัยกันมาในอดีต นั่นหมายความว่า ตราบเท่าที่เรายังไม่ค้นพบหลักฐานใหม่เพิ่มเติม ราชินีคิยาก็จะยังคงเป็นสตรีปริศนาในหน้าประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณเช่นนี้ต่อไป


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Website: http://www.ancient-origins.net/history/kiya-most-mysterious-woman-amarna-005092
Website: http://mathstat.slu.edu/~bart/egyptianhtml/
kings%20and%20Queens/Kiya.html

Website: http://www.mummies2pyramids.info/egyptian-queens/queen-kiya.htm
Website: http://ib205.tripod.com/kiya.html
Website: http://www.amarna.co.uk/kiya.php
Website: http://www.angelfire.com/art/ankhes/kiya.html