Oriental World

ตำราเดินเรือสมุทรอเมริกัน คัมภีร์ลับสุดยอดของ คัตสึ และ เรียวมะ

ครั้งหนึ่ง “คัตสึ ไคชู” รัฐบุรุษและอาจารย์สอนวิชาเดินเรือของ “ซากาโมโตะ เรียวมะ” เคยมอบหนังสือเล่มหนึ่งให้กับเรียวมะแล้วกล่าวว่า “ถ้าไม่มีหนังสือเล่มเล็กๆ นี้ พวกเราคงไม่สามารถข้ามมหาสุมทรแปซิฟิกได้อย่างปลอดภัย”

หนังสือเล่มดังกล่าวคือ The New American Practical Navigator หรือ “คู่มือการเดินเรือภาคปฏิบัติฉบับอเมริกันใหม่”


ภาพหนังสือ The New American Practical Navigator ฉบับพิมพ์ครั้งแรก
ที่มาของภาพ


หนังสือเล่มนี้เขียนโดย Nathaniel Bowditch ชาวอเมริกัน ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ก่อตั้งวิชาเดินเรือสมุทรสมัยใหม่ จัดพิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1802 เวลานั้นเขาอายุเพียง 29 ปี ผลงานนี้ทำให้เขาได้รับปริญญา Master Degree จากมหาวิทยาลัย Harvard


ภาพของ Nathaniel Bowditch ที่มาของภาพ

ต่อมา “นากาฮามะ มันจิโร่” (จอห์น มันจิโร่) ลูกชายชาวประมงในโทสะ ซึ่งโชคชะตาเล่นตลกทำให้เขาได้เดินทางกับเรือของอเมริกา แล้วกลายเป็นคนญี่ปุ่นคนแรกที่ไปศึกษาอยู่ในอเมริกา เมื่อเดินทางกลับมาญี่ปุ่น เขาได้นำหนังสือบางเล่มติดตัวกลับมาด้วย หนึ่งในนั้นก็คือหนังสือคู่มือการเดินเรือเล่มนี้เอง มันจิโร่จึงได้ทำการแปลเป็นภาษาญี่ปุ่น จึงเป็นหนังสือคู่มือการเดินเรือสมุทรแบบตะวันตกฉบับภาษาญี่ปุ่นเล่มแรกของโลก ต่อมาเขาได้มอบหนังสือฉบับแปลนี้ให้กับคัตสึ ไคชู ซึ่งเป็นผู้ที่ต้องรับผิดชอบการจัดตั้งโรงเรียนนายเรือสมัยใหม่ที่โกเบ


ภาพถ่ายของ จอห์น มันจิโร่ ที่มาของภาพ

ที่จริงตัวต้นฉบับเต็มของ Bowditch นั้น เป็นหนังสือเล่มใหญ่ที่มีความหนากว่า 800 หน้า แต่คาดว่าในสมัยนั้น มันจิโร่คงแปลและเรียบเรียงออกมาใหม่เป็นคู่มือเล่มเล็ก เพื่อให้สะดวกต่อการพกพา และใช้ทบทวนเวลาที่ต้องออกเดินเรือสมุทรในสถานการณ์จริง เพราะคัตสึ ไคชู กล่าวกับเรียวมะเองว่า ถ้าไม่มีหนังสือเล่มเล็กๆ นี้ พวกเราคงไปไม่รอดในมหาสมุทรแปซิฟิก

เนื่องจากญี่ปุ่นและฮอลันดา ได้มีสนธิสัญญาร่วมกัน ว่าด้วยการช่วยพัฒนาทางทหารและกองทัพเรือญี่ปุ่นด้วยวิทยาการตะวันตก คัตสึจึงมุ่งมั่นพัฒนาขีดความสามารถของตน ไม่ว่าจะด้านภาษา วิทยาการตะวันตก วิชาเดินเรือสมุทร เขากลายเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านวิทยาการทางทหารของตะวันตกแทบคนเดียวในกองทัพเรือญี่ปุ่น จึงได้รับการแต่งตั้งให้ขึ้นเป็นเจ้ากรมทหารเรือที่สถาบันกองทัพเรือ ณ เมืองนางาซากิ

กระทั่งใน ค.ศ. 1860 คัตสึ ไคชู ได้รับตำแหน่งกัปตันเรือ คันริน-มารุ เรือรบลำแรกของญี่ปุ่นที่สร้างด้วยวิทยาการของชาวดัตซ์ เท่ากับเขาได้เป็นกัปตันเรือญี่ปุ่นคนแรกที่ได้ออกดูโลกภายนอก แถมไปไกลถึงอเมริกา เขาไปพำนักอยู่ที่ซานฟรานซิสโกราวสองเดือน เพื่อศึกษาวัฒนธรรมและวิทยาการของคนอเมริกัน หลังจากนั้นจึงได้เดินทางกลับสู่ญี่ปุ่น


ภาพถ่ายของ คัตสึ ไคชู ที่มาของภาพ

เมื่อซากาโมโตะ เรียวมะ มาขอเป็นศิษย์และได้ช่วยเขาก่อตั้งโรงเรียนนายเรือที่โกเบเป็นครั้งแรกนั้น คัตสึแนะนำให้เรียวมะอ่านหนังสือคู่มือการเดินเรือเล่มนี้อย่างจริงจัง เรียวมะซึ่งแต่เดิมเป็นผู้ที่ไม่เอาดีทางการศึกษา จนต้องหันมามุ่งทางวิชาดาบแทน กลับมีความกระตือรือร้นในเรื่องนี้มาก เขานำหนังสือเล่มนี้กลับไปศึกษาอยู่นาน รวมถึงตำราอื่นๆ ด้วย กระทั่งกลายเป็นศิษย์เอกของคัตสึในเรื่องวิชาเดินเรือ แม้ว่าเรียวมะจะไม่มีโอกาสคุมเรือรบทำศึกก็ตาม แต่ด้วยความเข้าใจในวิชาเดินสมุทร ทำให้เขาก่อตั้งไคเอ็นไต หรือบริษัทคาเงยามะ ซึ่งเป็นบริษัท Shipping เอกชนรายแรกของญี่ปุ่นได้สำเร็จในเวลาต่อมา

แม้ว่าไคเอ็นไตจะมีผลประกอบการไม่ดี และขาดทุนมาตลอดหลายปี แต่ก็มีบทบาทช่วยเหลือคณะปฏิรูปอย่างมากในด้านการขนส่งยุทธปัจจัย อาวุธปืน เสบียง ช่วยหนุนหลังพันธมิตรซัตสึมะ-โจชู ทำศึกกับรัฐบาลบากุฝุ เป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจสำคัญให้ อิวาซากิ ยาทาโร่ ก่อตั้งบริษัทมิตซูบิชิ ซึ่งมีบทบาททั้งด้านการขนส่ง การทหาร และภาคอุตสาหกรรมในญี่ปุ่นต่อมาอีกหลายทศวรรษ เป็นหนึ่งในบริษัทที่มีส่วนช่วยหนุนให้ญี่ปุ่นกลายเป็นชาติอุตสาหกรรมหนัก เทียบเคียงชาติตะวันตกได้

อาจกล่าวได้ว่า สาเหตุที่ญี่ปุ่นสามารถปฏิรูปประเทศได้สำเร็จ จนสามารถพัฒนาประเทศให้ขึ้นเป็นมหาอำนาจรายใหม่ของโลกได้ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 นั้น เป็นเพราะการเคลื่อนไหวของผู้คนจำนวนมากที่มีลักษณะเป็น Butterfly Effect ที่เหตุการณ์เล็กๆ หลายเหตุการณ์ได้ส่งผลต่อเนื่องกันเป็นลูกโซ่นั่นเอง เชื่อว่าบางทีมันจิโร่ผู้แปลหนังสือเล่มนี้ คงไม่ได้คาดคิดว่า มันจะกลายเป็นรากฐานความรู้ให้ชาวญี่ปุ่นอย่างเหลือคณานับมาถึงทุกวันนี้ได้


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Book

Hillsborough, Romulus (2013). Samurai Revolution: The Dawn of Modern Japan Through the Eyes of the Shogun's Last Samurai, Tuttle.

Jansen, Marius B. (1961). Sakamoto Ryoma and the Meiji Restoration, Princeton: Princeton University Press.

Website
https://en.wikipedia.org/wiki/Katsu_Kaishu
https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Bowditch
https://en.wikipedia.org/wiki/Nakahama_Manjiro