World's Famous People

วีทซีโลโพชทลิ เทพเจ้าสงครามของแอซเทค

คอลัมน์ ตำนานเทพรอบโลก
-------------------------------

ในตอนที่แล้ว ผมเสนอเรื่องเทพแห่งสงครามของโรมันไป พอมาถึงตอนนี้ก็เลยคิดว่า น่าจะหาเทพเจ้าแห่งสงครามอีกสักคนในตำนานอื่นๆ มาเล่าสลับกันบ้าง และที่ๆ น่าสนใจมากก็คือตำนานของอินเดียนอเมริกากลาง ครับ แถวๆ เม็กซิโกนั่นละ และในที่ๆ จะนำเสนอตอนนี้คือ แอซเทค

วีทซีโลโพชทลิ จากเอกสารเก่า ที่มาของภาพ

อย่างไรก็ตาม เรื่องตำนานเทพแอซเทค ยังดูค่อนข้างกำกวมเป็นความลับนะครับ อย่างหนึ่งเป็นเพราะว่าสเปน-เมื่อบุกเข้ายึดครองที่นั่น ได้นำตำรับตำราของชนในแถบนั้นออกมาเผาเสียแทบเกลี้ยง ให้เหตุผลว่าเป็นศาสนาคนเถื่อนต้องทำลายทิ้ง เราก็เลยไม่ค่อยรู้เรื่องราวด้านลึกของพวกเขามากนัก รู้แต่เรื่องจากบันทึกคำให้การของทหารสเปนที่ได้เห็นสิ่งต่างๆ ในนครแห่งนี้กับตามาแล้ว
 
แต่สิ่งที่ทำให้ตำนานของชนเหล่านี้เป็นที่รู้จักในโลกปัจจุบันก็มาจากพิธีกรรมครับ เพราะว่าเทพเจ้าของแอซเทคเป็นเทพเจ้ากระหายเลือด ต้องสังเวยบูชายัญด้วยคนเป็นจึงจะพอใจ
 
ในตอนแรกผมนึกแต่ว่า อาการกระหายเลือดของเทพเจ้าแอซเทค คงหนีไม่พ้นจะต้องเป็นความกระหายเลือดของเทพแห่งการสงครามเท่านั้น แต่...ไม่ใช่อย่างนั้นเลย เมื่อค้นคว้าไปก็พบว่า เทพทุกเทพของแอซเทคต้องบูชายัญให้ด้วยกันทั้งสิ้น ก็เหมือนเทพกรีกหรือโรมันนั่นแหละ เพียงแต่ว่าการบูชายัญแด่เทพเจ้าแอซเทคใช้..มนุษย์ และเป็นพิธีกรรมที่ถี่กว่า ส่วนเทพกรีกหรือโรมัน..ใช้เชือดสัตว์ฆ่าบูชายัญ เวลาบนหรือแก้บน หรือสังเวยประจำปี
 
เอาละครับเกริ่นเพื่อความเข้าใจแล้ว ก็มาถึงเทพที่ผมจะเสนอในวันนี้ เป็นเทพเจ้าแห่งสงคราม, ดวงอาทิตย์และการบูชายัญของแอซเทค ชื่อว่า วีทซีโลโพชทลิ (อ่าน วีท-ซี-โล-โพช-ทลิ Huitzilopochtli - Aztec God of the Sun, War and Sacrifice)

การบูชายัญแก่วีทซีโลโพชทลิ จากเอกสารเดิมของแอซแทค ที่มาของภาพ

วีทซีโลโพชทลิ เป็นหนึ่งในเทพหลัก (คือเทซแคทลิโพคา-ทิศเหนือ, ชิเป โทเทค-ทิศตะวันออก,วีทซีโลโพชทลิ-ทิศใต้ และเคตซัลโคอทัล-ทิศตะวันตก) ถึงแม้จะดูเหมือนว่า วีทซีโลโพชทลิ เป็นเทพรุ่นใหม่ แต่อิทธิพลของเขาก็มากทีเดียวครับ ก็ตามตำนานนั้นเล่าว่า เขาเป็นผู้นำคนเม็กซิกาส์  (หรือ แอซเทคนั่นแหละ) ออกจากแอซลัน (Aztlan) บ้านเกิดในตำนาน อพยพย้ายไปสู่เม็กซิโกกลาง แล้วก็ชี้สร้างเมืองหลวงเทนอชทิตลาน (Tenochtitlan) บนเกาะกลางทะเลสาบเท็กซ์โคโค (Texcoco) (วีทซีโลโพชทลิไม่ได้ปรากฏตัวบอกโต้งๆ แต่ประการใด ก็ต้องมาแบบเข้าฝันนักบวชอยู่แล้ว) โดยให้สังเกตว่าถ้าเห็นนกอินทรีจิกงูเกาะบนต้นกระบองเพชรตรงไหนก็ตรงนั้นแหละ... จึงไม่น่าแปลกใจครับว่าสัญลักษณ์นกอินทรีจิกงูจะปรากฏอยู่บนธงชาติเม็กซิโกก็เพราะถือว่าเป็นเครื่องหมายศักดิ์สิทธิ์นั่นเอง

นกอินทรีเกาะกระบองเพชร บนที่ตั้งที่จะเป็นกรุงเม็กซิโก ที่มาของภาพ
 
กำเนิดของวีทซีโลโพชทลิ
 
เทพวีทซีโลโพชทลิมีตำนานกำเนิดออกแนวแปลกๆ สักหน่อยครับ เล่ากันว่าวันหนึ่งแม่ของเขา โคอาทลิคิว (โค-อา-ทลิ-คิว นามนี้หมายถึง “เธอผู้สวมกะโปรงพญางู”) เทพธิดาแห่งดาวศุกร์ กำลังทำงานกวาดลานอารามอยู่บนวิหารบนเนินเขาโคอาเทเปค หรือเนินเขางู จู่ๆ ก็มีกลุ่มขนนกกลุ่มหนึ่งปลิวตกลงมาที่ตัว โคอาทลิคิวแปลกใจ แต่ก็กอบมันขึ้นแล้วเก็บไว้ในอกเสื้อ ครั้นต่อมาเมื่อเสร็จงาน เธอควานหาขนนกกลุ่มนั้นเพื่อเอามาตรวจดู ปรากฏว่ามันหายไปเสียแล้ว
 
แต่เธอพบว่า เธอตั้งครรภ์
 
โคอาทลิคิวมีลูกสาวอยู่แล้วชื่อว่า โคโยชัลกิ (Coyolxauhqui) และลูกชาย 400 คน เรียกรวมว่า เซนซอนนุยนาฮัว (Centzonhuitznahua) เมื่อลูกสาวและลูกชายพบว่าแม่ตั้งครรภ์-กับอะไรสักอย่างที่ไม่ใช่บิดาตน-ก็โกรธมาก โคโยชัลกิวางแผนร่วมกับลูกชายอื่นๆ คิดฆ่าแม่ ล้างแค้นที่แม่ทำให้พวกตนอับอาย โคอาทลิคิวให้บังเอิญรู้แผน –จากไหนไม่แจ้งไว้- นางเต็มไปด้วยความเสียใจ แต่ทารกในครรภ์-วีทซีโลโพชทลิ พูดกับเธอและบอกว่าอย่ากลัว เขารู้แล้วว่าต้องทำอะไร ขณะเดียวกัน โคโยชัลกิและเซนซอนนุยนาฮัวก็เตรียมสงคราม บิดผมแนบหัวและจับอาวุธ
 
ในวันรบ พี่สาวและน้องชายต่างเดินขบวนขึ้นภูเขาโคอาเทเปค มุ่งหน้าไปหาโคอาทลิคิวที่กำลังตั้งครรภ์ แต่มีตำนานแยกสำนวนหนึ่งกล่าวว่า หนึ่งในพวกนั้น-คัวอิทลิแคค (Quauhitlícac) แอบไปหามารดา และช่วยบอกวีทซีโลโพชทลิที่ยังไม่เกิดให้รู้ว่าพวกเซนซอนนุยนาฮัวจะปรากฏตัวอย่างไร
 
ดังนั้น เมื่อบรรดาพี่น้องไปถึงภูเขาโคอาเทเปคเพื่อฆ่าแม่ วีทซีโลโพชทลิก็สะบัดตัวจากครรภ์ของโคอาทลิคิว (บางสำนวนว่า มารดาโดนตัดศีรษะไปแล้วเทพแห่งดวงอาทิตย์จึงโลดออกมาจากตัวแม่ครับ) ในมือถือไฟอาวุธจากงูไฟ-ซิกัวทัล (xiuhcoatl)-มาพร้อมสรรพ เขาปรี่เข้าฆ่าพี่สาวซึ่งเป็นหัวหน้านำกลุ่ม ตัดหัวนาง โยนไปยังภูเขาโคอาเทเปค สับแยกชิ้นร่างกายโยนลงเขาไป จากนั้นก็ฆ่าพี่น้องของเขา 400 คนเกือบทั้งหมด โคโยชัลกิกลายเป็นดวงจันทร์ ส่วนเซนซอนนุยนาฮัวเกือบทั้งหมดกลายเป็นดวงดาว ในความหมายนี้เองวีทซีโลโพชทลิจึงเป็นเทพแห่งดวงอาทิตย์-เพราะเมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น แสงของมันมีชัยชนะเหนือแสงจันทร์และแสงดาว และเป็นวัฏจักรการเกิดและดับเช่นนี้ทุกวัน อาจด้วยเหตุนี้เองละครับ สัญลักษณ์ของวีทซีโลโพชทลิอาจเห็นเป็นอีกอย่างหนึ่ง คือนกอินทรีตะวันที่กลืนหางงู-สัญลักษณ์แห่งความมืด
 
แต่เขาไม่ได้เป็นเฉพาะเทพแห่งดวงอาทิตย์เพียงอย่างเดียว วีทซีโลโพชทลิยังเป็นเครื่องหมายของสงคราม ความเยาว์วัยและการยึดครอง การฆ่าคนบูชายัญด้วย เรื่องนี้อาจเพราะความแข็งแรงและโหดร้าย เขาเป็น เหมือนกับ "ไฟที่มีชีวิต" เป็นที่คร้ามเกรงของศัตรู เป็นผู้ทำลายเมืองและคนในสงคราม

รูปปั้นมารดาเทพ-โคอาทลิคิว ที่มาของภาพ

วีทซีโลโพชทลิเป็นเทพที่ต้องการ "เลือดของเหยื่อบูชายัญ" อย่างสม่ำเสมอ ใครก็ตามที่เสียชีวิตในสงครามหรือหญิงที่ตายระหว่างคลอดลูก ย่อมได้รับอนุญาตให้ร่วมทางพร้อมกับดวงอาทิตย์(วีทซีโลโพชทลิ) ในการเดินทางผ่านสวรรค์ ชาวแอซเทคเชื่อว่า คนตายเหล่านี้จะรอบนที่ราบจนกว่าดวงอาทิตย์จะเริ่มขึ้นที่ขอบฟ้า แสงสว่างที่อาจทำให้ผู้อื่นตามืดมัว จะมีก็แต่ผู้ที่มีรูลูกศรอยู่บนโล่จึงจะสามารถดูดวงอาทิตย์ ผ่านรูนั้นได้โดยไม่ถูกทำร้าย ด้วยวิธีนี้ จึงมีเฉพาะนักรบกล้าหาญเท่านั้นที่จะได้มุมมองดีที่สุดสำหรับเหินขึ้นหาดวงอาทิตย์
 
ชาวแอซเทคยังเชื่อต่อไปด้วยว่า หลังจากสี่ปีผ่านไป วิญญาณของคนตายเหล่านี้จะกลายเป็นนกฮัมมิงเบิร์ดหรือผีเสื้อ บินกลับลงมายังโลกอีกครั้งหนึ่งครับ