World Clvilization

เปปิที่ 2 ฟาโรห์ที่ครองราชย์นานที่สุดในอียิปต์โบราณจริงหรือ?

เมื่อกล่าวถึงฟาโรห์ที่ครองราชย์ยาวนานในหน้าประวัติศาสตร์ไอยคุปต์ พระนามของรามเสสที่ 2 (Ramses II) มหาราชที่ปกครองแผ่นดินแห่งลุ่มแม่น้ำไนล์อยู่ในราชวงศ์ที่ 19 เมื่อประมาณ 1279 ปีก่อนคริสตกาล อาจจะปรากฏขึ้นมาเป็นพระนามแรกๆ ด้วยว่ารามเสสที่ 2 ได้รังสรรค์ผลงานทั่วทั้งอียิปต์โบราณจากเหนือจรดใต้ พระองค์เป็นทั้งยอดนักรบและยอดนักรัก วิหารเกือบทุกแห่งมักจะมีพระนามของฟาโรห์รามเสสที่ 2 สลักเอาไว้ ไม่ว่าจะเป็นการริเริ่มโดยพระองค์เอง หรือไปสลักทับชื่อเดิมเพื่อช่วงชิงมาจากฟาโรห์องค์ก่อนก็ตามที ที่สามารถทำเช่นนี้ได้ก็เพราะว่ารามเสสที่ 2 ครองราชย์ยาวนานถึง 67 ปีนั่นเอง

รูปสลักแสดงฟาโรห์เปปิที่ 2 ประทับนั่งบนตักของอังค์เนสเปปิที่ 2 ผู้เป็นมารดา ที่มาของภาพ

แล้วถือว่ารามเสสที่ 2 ครองราชย์นานที่สุดในไอยคุปต์แล้วหรือไม่? คำถามนี้ยังไม่มีใครตอบได้แน่ชัด
ด้วยว่ายังมีฟาโรห์อีกพระองค์หนึ่งที่ครองราชย์ยาวนานไม่แพ้กัน เพียงแค่ว่าเราไม่ค่อยรู้จักฟาโรห์องค์นี้มากนัก พระองค์ปกครองอยู่ในยุคทองของการสร้างพีระมิดก็คือสมัยราชอาณาจักรเก่า (Old Kingdom) เมื่อราว 2278 ปีก่อนคริสตกาล หรือก่อนหน้าฟาโรห์รามเสสที่ 2 จะขึ้นครองราชย์ราวหนึ่งพันปีเลยทีเดียว!! พระนามของฟาโรห์องค์นี้คือ “เปปิที่ 2” (Pepi II) กล่าวกันว่าพระองค์คือฟาโรห์องค์สุดท้ายของราชวงศ์ที่ 6 และเป็นฟาโรห์องค์สุดท้ายของราชอาณาจักรเก่าก่อนที่หลังจากนั้นอียิปต์จะแตกออกเป็นสองอาณาจักรและเข้าสู่ยุครอยต่อระยะที่ 1 (First Intermediate Period) ซึ่งหนึ่งในสาเหตุที่อียิปต์ล่มสลายก็คือฟาโรห์อ่อนแอและข้อเท็จจริงนี้อาจจะเป็นไปได้ด้วยว่ามีบันทึกที่เสนอไว้ว่าเปปิที่ 2 นั้นครองราชย์ยาวนานถึง 94 ปี! พระองค์ขึ้นครองราชย์ตั้งแต่อายุ 6 ขวบ นั่นหมายความว่าสิ้นพระชนม์ตอนอายุ 100 ปีพอดี ดังนั้นจึงมีการเสนอกันว่าเปปิที่ 2 คือฟาโรห์ที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ไอยคุปต์นั่นเอง

แต่บทความนี้กำลังจะตั้งคำถามกับแนวคิดนี้ว่า ฟาโรห์เปปิที่ 2 คือกษัตริย์ที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดในหน้าประวัติศาสตร์ไอยคุปต์โดยไม่มีข้อกังขาอื่นใดจากนักอียิปต์วิทยาทั่วโลกเลยจริงๆ น่ะหรือ? คำตอบคือ “ไม่ใช่” อย่างแน่นอน


รูปสลักทำจากทองแดง อาจจะเป็นฟาโรห์เปปิที่ 1 หรือไม่ก็อาจจะเป็นเมเรนเรที่1 ก็เป็นได้ ที่มาของภาพ

ก่อนที่จะไปตามหาหลักฐาน เรามาดูกันคร่าวๆ ก่อนว่าประวัติศาสตร์ในช่วงปลายราชวงศ์ที่ 6 นั้น
มันยุ่งเหยิงขนาดไหน ถึงแม้ว่าจะมีบางแหล่งข้อมูลที่เสนอว่าฟาโรห์เปปิที่ 2 คือฟาโรห์องค์สุดท้ายของราชวงศ์ที่ 6 แต่จริงๆ แล้ว เอกสารทางประวัติศาสตร์อื่นๆ ยังระบุได้ว่าหลังจากการปกครองของเปปิที่ 2 แล้วยังมีฟาโรห์ครองไอยคุปต์อยู่อีกอย่างน้อยก็ 2 พระองค์ด้วยกัน พระองค์แรกคือเมเรนเรที่ 2 (Merenre II) โอรสของเปปิที่ 2 ซึ่งปกครองอยู่เพียงแค่ช่วงสั้นๆ ประมาณ 1 ถึง 2 ปีเท่านั้น ก็ส่งผ่านบัลลังก์ต่อไปยัง
“ฟาโรห์หญิง” ที่มีพระนามว่า “นิโตคริส” (Nitocris) ที่ถือว่าเป็นฟาโรห์องค์สุดท้ายของราชอาณาจักรเก่าอย่างแท้จริง แต่น่าเสียดายที่นักอียิปต์วิทยาไม่ค่อยพบหลักฐานทางโบราณคดีเกี่ยวกับพระนางนิโตคริสมากนัก ที่พอจะมีก็คือเอกสารที่เรียกว่า “ตูริน แคนอน” (Turin Canon) ที่ระบุปีการครองราชย์ของนางเอาไว้ที่ 2 ปี 1 เดือนกับอีก 1 วัน แต่ถึงอย่างนั้นนักอียิปต์วิทยาก็ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าฟาโรห์หญิงผู้นี้จะมีตัวตนอยู่จริงๆ และเคยปกครองช่วงปลายราชอาณาจักรเก่าดังที่ตูริน แคนอนระบุเอาไว้หรือไม่



ส่วนหนึ่งของปาปิรัส “ตูริน แคนอน” ให้ข้อมูลเกี่ยวกับปีการครองราชย์ของฟาโรห์องค์ต่างๆ เอาไว้รวมทั้งเปปิที่ 2 ด้วย ที่มาของภาพ

เราทราบว่าเปปิที่ 2 อาจจะเป็นโอรสของฟาโรห์เปปิที่ 1 (Pepi I) กับสตรีที่มีพระนามว่าอังค์เนสเปปิที่ 2 (Ankhnespepi II) แต่ถึงอย่างนั้น เปปิที่ 2 ก็ไม่ได้ครองราชย์ต่อจากพระบิดาโดยตรง เพราะหลังจากที่เปปิที่ 1 สิ้นพระชนม์ ดูเหมือนว่าจะมีฟาโรห์ที่มีพระนามว่าเมเรนเรที่ 1 (Merenre I) ขึ้นมาครองราชย์คั่นกลางอยู่ราว 7 ถึง 11 ปี โดยที่เมเรนเรที่ 1 นี้ก็คือโอรสของเปปิที่ 1 เช่นกัน นั่นจึงทำให้นักอียิปต์วิทยาส่วนหนึ่งตั้งคำถามว่า ถ้าเปปิที่ 2 ครองราชย์ตอน 6 ขวบจริงๆ แล้วล่ะก็ บิดาของพระองค์จะใช่เปปิที่ 1 จริงแท้แค่ไหน เพราะถ้าเมเรนเรที่ 1 ครองราชย์ยาว 7 ถึง 11 ปีจริงๆ แล้วล่ะก็ เปปิที่ 2 ควรจะเป็นโอรสของ
เมเรนเรที่ 1 มากกว่า (เพราะตอนที่เปปิที่ 2 เกิดนั้นเปปิที่ 1 ควรจะสิ้นพระชนม์ไปแล้วนั่นเอง)

กลับมาที่เรื่องการครองราชย์ 94 ปีของฟาโรห์เปปิที่ 2 กันต่อ คำถามแรกที่ต้องนำมาพิจารณากันก่อนก็คือ นักอียิปต์วิทยาทราบได้อย่างไรว่าเปปิที่ 2 ครองราชย์ยาวนานตั้ง 94 ปี ทั้งๆ ที่พระองค์สิ้นพระชนม์ไปกว่าสี่พันปีแล้ว คำตอบอยู่ที่เอกสารที่เรียกว่า “ตูริน แคนอน” นั่นเอง จากการตรวจสอบของนักอียิปต์วิทยา เอกสารชุดนี้เขียนขึ้นในสมัยของฟาโรห์รามเสสที่ 2 โดยจะบันทึกพระนามของฟาโรห์ไล่ตามลำดับการครองราชย์เอาไว้ (ด้วยข้อมูลของชาวไอยคุปต์เอง) และจะใส่จำนวนปีการครองราชย์เอาไว้ด้วย ซึ่งในส่วนของฟาโรห์เปปิที่ 2 นั้น เอกสารตูริน แคนอนกลับไม่สมบูรณ์ อักขระที่หลงเหลืออยู่บนแผ่นกระดาษเขียนเพียงแค่คำว่า “ปีการครองราชย์” และตัวเลข “90” เอาไว้ ซึ่งกระดาษหลังจากนั้นได้ขาดหายไป แสดงว่าตูริน แคนอนบอกเราได้เพียงแค่ฟาโรห์เปปิที่ 2 ครองราชย์ “อย่างน้อย 90 ปี” เท่านั้นเอง


ข้อมูลต้นฉบับเกี่ยวกับปีการครองราชย์ของฟาโรห์เปปิที่2 จากตูริน แคนอนหลงเหลือเพียงแค่เลข 90 เท่านั้น นั่นหมายความว่าพระองค์อาจจะครองราชย์มากกว่า 90ปีก็เป็นได้ ที่มาของภาพ

แล้วตัวเลข 94 มาจากไหนล่ะ? ข้อมูลนี้ต้องไปอ้างอิงจากเอกสารของนักประวัติศาสตร์ชื่อ “มาเนโธ” (Manetho) ซึ่งเป็นผู้จัดลำดับฟาโรห์แห่งไอยคุปต์เข้าสู่ระบบ “ราชวงศ์” เป็นครั้งแรก ถ้าอ้างอิงจากฉบับแปลของเอกสารที่มาเนโธเรียบเรียงแล้วนั้น ข้อความที่เกี่ยวกับปีการครองราชย์ของเปปิที่ 2 หรือที่มาเนโธเรียกว่า “ฟิออปส์” (Phiops) ระบุว่า “กษัตริย์พระองค์ที่สี่, ฟิออปส์, ขึ้นครองราชย์เมื่ออายุได้หกขวบ, ปกครองจนถึงปีที่หนึ่งร้อย” และด้วยการลบเลขแบบง่ายๆ เราก็ได้เลข 94 มาด้วยประการฉะนี้เอง

ถึงอย่างนั้น นักอียิปต์วิทยาส่วนหนึ่งก็ยังไม่เชื่อเอกสารของมาเนโธกันง่ายๆ เพราะเอกสารเหล่านี้มักจะถูกบันทึกจากการบอกเล่าแบบปากต่อปาก โดยเฉพาะงานเขียนของบิดาแห่งประวัติศาสตร์อย่าง “เฮโรโดตัส” (Herodotus) ที่เมื่อนำงานเขียนของเขามาเทียบเคียงกับหลักฐานทางโบราณคดีที่ค้นพบจริงแล้วมักจะเห็นว่าเนื้อหาในบันทึกขัดแย้งกับความเป็นจริงในหน้าประวัติศาสตร์หลายประการ นำไปสู่ข้อสรุปเบื้องต้นที่ว่านักอียิปต์วิทยาไม่สามารถอ้างอิงเอกสารทางประวัติศาสตร์เช่นนี้ได้เสมอไปนั่นเอง

สิ่งที่นักอียิปต์วิทยาหลายท่านเสนอตรงกันก็คือ ตัวเลข 94 อาจจะมาจากความเข้าใจผิดจากการฟังหรือบอกเล่าต่อกันมา และตัวเลขที่แท้จริงที่ได้รับการเสนอกันมาว่าสมเหตุสมผลมากกว่าก็คือเปปิที่ 2 อาจจะครองราชย์อยู่เพียงแค่ประมาณ 64 ปีเท่านั้นเอง แต่ตัวเลข 64 นั้นก็ไม่ได้มีหลักฐานทางโบราณคดีอื่นใดมาสนับสนุนหรือยืนยันได้หนักแน่นว่าถูกต้องอย่างแน่นอนเช่นกัน ดังนั้นในเวลานี้ เปปิที่ 2 จึง “อาจจะ” เป็นฟาโรห์ที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดในไอยคุปต์ แต่ก็อาจจะไม่แน่เสมอไป เพราะถ้าความจริงแล้วแนวคิดเรื่อง 64 ปีถูกต้อง ตำแหน่งอันทรงเกียรตินี้ก็จะตกเป็นของฟาโรห์รามเสสที่ 2 มหาราชทันที


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
หนังสือ: Chronicle of the Pharaohs โดย Peter A. Clayton
Website: http://www.touregypt.net/featurestories/pepi2.htm
Website: http://ancientegyptonline.co.uk/pepiII.html
Website: http://www.ancient-egypt.org/history/old-kingdom/6th-dynasty/pepi-ii/biography-of-pepi-ii.html
Website: https://pharaoh.se/turin-papyrus-king-list
Website: https://archive.org/stream/manethowithengli00maneuoft/
manethowithengli00maneuoft_djvu.txt