World Clvilization

10 สุดยอดผลงานชิ้นเอกในพิพิธภัณฑ์ไคโร (1)

ถ้าพูดถึงพิพิธภัณฑ์ที่เก็บรวบรวมโบราณวัตถุเอาไว้มากที่สุดในประเทศอียิปต์อีกทั้งยังเป็นสถานที่ยอดนิยมของนักท่องเที่ยวทั่วทุกมุมโลกแล้วละก็คงจะหนีไม่พ้นพิพิธภัณฑ์ไคโร (Cairo Museum) เป็นแน่แท้ พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เก็บรักษาโบราณวัตถุเอาไว้มากกว่าหนึ่งแสนสองหมื่นชิ้น ตั้งแต่ยุคแรกเริ่มของอารยธรรมไอยคุปต์เมื่อราว 5,000 ปีก่อนไปจนถึงช่วงที่กรีก-โรมันเข้ามาปกครองเมื่อประมาณ 2,000 ปีที่ผ่านมา
ถึงแม้ว่าในปัจจุบัน อียิปต์เตรียมจะเปิดพิพิธภัณฑ์แห่งใหม่ที่ชื่อว่า Grand Egyptian Museum หรือเรียกในชื่อย่อว่า GEM ใกล้กับมหาพีระมิดแห่งกิซ่า (Great Pyramid of Giza) และกำลังทำการย้ายโบราณวัตถุจากพิพิธภัณฑ์ไคโรไปยังพิพิธภัณฑ์แห่งใหม่ แต่กว่า GEM จะเปิดอย่างเป็นทางการก็ช่วงปี ค.ศ. 2022


ภายนอกของพิพิธภัณฑ์ไคโรที่เก็บรักษาโบราณวัตถุของอียิปต์เอาไว้มากกว่าหนึ่งแสนชิ้น ที่มาของภาพ

ในปัจจุบันโบราณวัตถุจำนวนมากจึงยังคงจัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์ไคโร และแน่นอนว่าคงเป็นการยากที่จะชมโบราณวัตถุครบทั้งแสนกว่าชิ้นในระยะเวลาอันสั้น ดังนั้นบทความนี้จึงได้ทำการ “คัดสรร” โบราณวัตถุ 10 ชิ้นในพิพิธภัณฑ์ไคโรที่ถือว่าเป็น “ผลงานชิ้นเอก” มาให้ได้ชมกัน ว่าแต่ผลงานทั้ง 10 ชิ้นนั้นจะมีอะไรบ้าง และจะโดดเด่นในหน้าประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณอย่างไร ตามมาดูกันเลย


จานสีของฟาโรห์นาร์เมอร์ หลักฐานของการรวมอียิปต์บนและอียิปต์ล่างให้เป็นหนึ่งเมื่อราว 5,000 ปีก่อน ที่มาของภาพ

1. จานสีของนาร์เมอร์ (Narmer Palette) รหัส JE32169 ทำจากหินทรายแป้ง (Siltstone)
สูง 64 เซนติเมตร จากราชวงศ์ที่ 0

จานสีของนาร์เมอร์เป็นหนึ่งในหลักฐานทางโบราณคดีชิ้นแรกสุดที่บ่งบอกถึงการรวมอียิปต์บนและอียิปต์ล่างให้เห็นอันหนึ่งอันเดียวกันโดยกษัตริย์นามว่านาร์เมอร์ ด้านหนึ่งของจานสีแสดงภาพฟาโรห์นาร์เมอร์สวมมงกุฎขาวแห่งอียิปต์บนเงื้อคทาฟาดไปยังเชลยศึกตรงหน้าที่คาดว่าอาจจะเป็นกษัตริย์หรือเจ้าชายแห่งอียิปต์ล่าง แสดงถึงชัยชนะ ส่วนอีกด้านหนึ่งแสดงภาพฟาโรห์นาร์เมอร์สวมมงกุฎแดงแห่งอียิปต์ล่างเดินในขบวนพิธี พร้อมด้วยสัตว์หน้าตาประหลาดนาม “เซอร์โพพาร์ด” (Serpopard) ครึ่งอสรพิษครึ่งเสือดาว
สองตัวยืดคอพันกัน สื่อความหมายถึงการรวมอียิปต์บนและอียิปต์ล่างเช่นกัน โบราณวัตถุชิ้นนี้ทำให้
นักอียิปต์วิทยาเห็นภาพเหตุการณ์การรวมอียิปต์โบราณทั้งสองแผ่นดินให้เป็นหนึ่งเดียวเมื่อ 5,000 กว่าปีก่อนได้อย่างชัดเจน


รูปสลักฟาโรห์ดโจเซอร์ในพิพิธภัณฑ์ไคโร เจ้าของพีระมิดขั้นบันไดองค์แรกของโลก ที่มาของภาพ

 2. รูปสลักฟาโรห์ดโจเซอร์ (Djoser Statue) รหัส JE49158 สลักจากหินปูน
สูง 142 เซนติเมตร จากนครซัคคารา (Saqqara) สมัยราชวงศ์ที่ 3

ฟาโรห์ดโจเซอร์ถือได้ว่าเป็นหนึ่งในฟาโรห์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งอียิปต์โบราณ อนุสรณ์สถานที่น่าทึ่งที่สุดของพระองค์ก็คือพีระมิดขั้นบันได (Step Pyramid) ซึ่งถือเป็นพีระมิดแห่งแรกที่สร้างด้วยหินหนักกว่า
แปดแสนห้าหมื่นตันโดยฝีมือของสถาปนิกอัจฉริยะนามอิมโฮเทป (Imhotep) รูปสลักขนาดเท่าตัวจริงของ
ฟาโรห์ดโจเซอร์รูปนี้ค้นพบในห้องเซอร์ดับ (Serdab) ทางทิศเหนือขององค์พีระมิด แสดงภาพพระองค์ประทับนั่งบนบัลลังก์ สวมวิกและเครื่องประดับศีรษะเนเมส (Nemes) พระองค์อยู่ในชุดผ้าคลุมยาวสำหรับประกอบพิธีเฮบ-เซด (Heb-Sed) ซึ่งเป็นพิธีแสดงความแข็งแกร่งของฟาโรห์ในการสืบราชบัลลังก์ ซึ่งจะจัดขึ้นทุกๆ 30 ปีของการครองราชย์ ด้านล่างฐานของรูปสลักยังปรากฏอักขระอียิปต์โบราณที่แสดงพระนาม“เนเชรเคต” (Netjerkhet) ซึ่งเป็นพระนามแห่งฮอรัส (Horus Name) ของฟาโรห์ดโจเซอร์อยู่ด้วย


รูปสลักบนแผ่นไม้ของคุณหมอเฮซีเร ที่มาของภาพ

3. แผ่นไม้สลักของนายแพทย์เฮซีเร (Hesire) รหัส JE28504 สลักจากไม้ ขนาดความสูง
114 เซนติเมตร จากนครซัคคารา สมัยราชวงศ์ที่ 3

เฮซีเรถือได้ว่าเป็นคุณหมอและทันตแพทย์คนแรกของอียิปต์โบราณที่มีหลักฐานยืนยันชัดเจน จากสุสานของเขาที่ซัคคารา นักอียิปต์วิทยาค้นพบแผ่นไม้ที่แสดงภาพของคุณหมอเฮซีเรในแต่ละช่วงอายุ สวมเสื้อผ้าอาภรณ์ที่แตกต่างกันออกไป แผ่นไม้บางแผ่นแสดงภาพของคุณหมอถืออุปกรณ์เต็มไม้เต็มมือเลยทีเดียว เมื่อลองวิเคราะห์ที่รูปร่างและใบหน้าของคุณหมอท่านนี้ดีๆ แล้วก็จะพบว่า ช่างศิลป์ชาวอียิปต์โบราณลงรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ เอาไว้อย่างงดงาม ทั้งรายละเอียดบนใบหน้า วิกและชุดกระโปรงสั้น (Kilt)
ของเฮซีเรล้วนแล้วแต่ได้รับการรังสรรค์ลวดลายด้วยความประณีตบรรจง ถือได้ว่าแผ่นไม้ของคุณหมอ
เฮซีเรเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของผลงานไม้ที่เยี่ยมยอดที่สุดของราชอาณาจักรเก่าเลยก็ว่าได้


รูปสลักของคา-อเพอร์ สลักจากไม้ ดวงตาฝังเลี่ยมด้วยหินอลาบาสเตอร์ดูงดงามประหนึ่งมีชีวิต ที่มาของภาพ

4. รูปสลักไม้ของคา-อเพอร์ (Ka-Aper) รหัส CG34 สลักจากไม้ซิกามอร์ ขนาดความสูง
112 เซนติเมตร จากนครซัคคารา สมัยราชวงศ์ที่ 5

รูปสลักไม้ของคา-อเพอร์ เป็นหนึ่งในรูปสลักชิ้นแรกๆ ของอียิปต์โบราณที่สลักขึ้นมาจากไม้ ซึ่งไม่คงทนนัก แต่รูปสลักชิ้นนี้ยังคงเหลือรอดจากกาลเวลามาให้พวกเราในยุคจรวดได้ยลโฉม คา-อเพอร์เป็นนักบวช
ผู้อ่านคัมภีร์ (Lector Priest) ในสมัยฟาโรห์อูเซอร์คาฟ (Userkaf) แรกเริ่มเดิมทีรูปสลักชิ้นนี้น่าจะได้รับการฉาบเอาไว้ด้วยปูนปลาสเตอร์ กริยาท่าทางของนักบวชท่านนี้แสดงให้เห็นถึงความสง่าผ่าเผย คล้ายคลึงกับภาพสลักแบบสองมิติบนผนังของชาวอียิปต์โบราณที่มักจะแสดงภาพคนยืนก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
ฝังเลี่ยมดวงตาด้วยหินอลาบาสเตอร์ ขอบดวงตาทำจากโลหะทองแดง มือข้างซ้ายถือไม้เท้า แต่ไม้เท้าที่เห็นอยู่ในมือของเขานั้นเป็นของที่ทำขึ้นใหม่ โดยรวมแล้วรูปสลักไม้ของนักบวชคา-อเพอร์นี้ งดงาม สมจริงประหนึ่งว่าเจ้าตัวฟื้นคืนชีพมายืนอยู่ตรงหน้าเราก็ไม่ปาน


รูปสลักของราโฮเทปและโนเฟรตสะท้อนถึงการแสดงออกในศิลปะของชาวไอยคุปต์เกี่ยวกับสีผิวของบุรุษและสตรี ที่มาของภาพ

5. รูปสลักของราโฮเทปและโนเฟรต (Rahotep & Nofret) รหัส CG3 และ CG4 สูง 121 และ 122 เซนติเมตร สลักจากหินปูน ค้นพบที่นครไมดุม (Meidum) สมัยราชวงศ์ที่ 4
รูปสลักชิ้นนี้ชวนให้ตกตะลึงเป็นอย่างยิ่งด้วยว่าช่างศิลป์ชาวไอยคุปต์ได้สลักเสลาสองสามีภรรยาคู่นี้เอาไว้ได้อย่างสมจริงที่สุด โดยเฉพาะลวดลายที่แสดงออกมาเป็นใบหน้าและทรวดทรงนั้นช่างดูเหมือนคนจริงๆ เป็นอย่างมาก ราโฮเทปเป็นโอรสของฟาโรห์สเนเฟอรู (Sneferu) เขาทำหน้าที่เป็นนักบวชชั้นสูงแห่งเทพเจ้ารา จากรูปสลัก ราโฮเทปสวมกระโปรงสั้นแบบชายชาวอียิปต์โบราณทั่วไป ผมสั้นเกรียน ไว้หนวดเล็กน้อย ส่วนโนเฟรตผู้เป็นภรรยานั้นอยู่ในชุดคลุมบางสีขาวยาวกรอมเท้า สวมวิกและเครื่องประดับคอสีสันสวยงาม ดวงตาของรูปสลักทั้งสองได้รับการฝังเลี่ยมจนดูเหมือนประหนึ่งว่ามีชีวิต ผิวของ
ราโฮเทปมีสีน้ำตาลเข้มแต่ผิวของโนเฟรตกลับมีสีขาวนวล ด้วยสาเหตุที่ว่าผู้ชายส่วนใหญ่ต้องออกไปทำงานกลางแดด ส่วนผู้หญิงมักทำงานอยู่กับบ้านมากกว่าก็เลยมีสีผิวที่ขาวกว่านั่นเอง


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
หนังสือ: Inside the Egyptian Museum โดย Zahi Hawass
หนังสือ: The Illustrated Guide to the Egyptian Museum in Cairo โดย Alessandro Bongioanni และ Maria Sole Croce
Website: http://www.ancient-egypt.org/history/early-dynastic-period/1st-dynasty/horus-narmer/narmer-artefacts/narmer-palette.html
Website: http://www.touregypt.net/egyptmuseum/egyptian_
museumk3.htm

Website: http://www.touregypt.net/egyptmuseum/egyptian_
museumk4.htm

Website: http://www.globalegyptianmuseum.org/detail.aspx?id=14910
Website: http://www.egyptorigins.org/rahotepandnofret.htm