Fashion World

แฟชั่นยุคโบราณของชาวไอยคุปต์

เสื้อผ้าและเครื่องแต่งกายนับเป็นอีกหนึ่งสิ่งสำคัญของชาวไอยคุปต์ เพราะนอกจากที่พวกเขาจะใช้สวมใส่เมื่อครั้งยังมีชีวิตแล้ว คัมภีร์และข้อความถวายเครื่องบรรณาการแด่ผู้วายชนม์ยังระบุว่านอกจากอาหารเช่นขนมปังหรือเบียร์แล้ว “เครื่องนุ่งห่ม” ยังเป็นเครื่องบรรณาการยอดฮิตอีกชนิดหนึ่งที่ชาวไอยคุปต์นิยมนำไปมอบให้กับผู้วายชนม์ในสุสานด้วย


ผ้าลินินจากสมัยราชอาณาจักรใหม่ที่ค้นพบในอียิปต์โบราณ ที่มาของภาพ

คำถามที่น่าสนใจก็คือ แล้วชาวไอยคุปต์ถักทอเสื้อผ้าและเครื่องนุ่งห่มโดยใช้ผ้าชนิดใดกัน? เชื่อว่าแฟนๆ อียิปต์โบราณหลายๆ ท่านน่าจะพอตอบได้บ้าง และผ้าที่ชาวไอยคุปต์ใช้กันมากที่สุด ทั้งตัดเย็บเป็นเครื่องนุ่งห่มแถมยังเอาไปพัน “มัมมี่” ด้วยก็คือ “ผ้าลินิน” (Linen) นั่นเอง ผ้าลินินถือได้ว่ามีความเบาบาง สวมใส่สบาย เหมาะกับสภาพอากาศแบบร้อนแห้งของทะเลทรายไอยคุปต์ คำถามที่น่าสนใจข้อต่อไปก็คือ
แล้วชาวไอยคุปต์ผลิตผ้าลินินมาจากพืชชนิดใดกัน? คำตอบก็คือผ้าลินินถักทอมาจากเส้นใยของพืชที่เรียกว่าต้น “ปอ” (Flax) ถ้าว่ากันตามหลักฐานทางโบราณคดีแล้ว การถักทอต้นปอให้เป็นสิ่งทอต่างๆ นั้นมีมายาวนานก่อนชาวไอยคุปต์แล้ว เพราะพบหลักฐานตั้งแต่เมื่อราว 32,000 ปีก่อนในดินแดนเอเชียกลาง สำหรับชาวไอยคุปต์ นักอียิปต์วิทยาค้นพบหลักฐานว่าพวกเขาเพิ่งริเริ่มการถักทอปอให้เป็นสิ่งทอ ทั้งเชือกและเครื่องนุ่งห่มเมื่อราวๆ 5,000 ปีมาแล้วเท่านั้นเอง นั่นหมายความว่าชาวไอยคุปต์ไม่ใช่ชนกลุ่มแรกสุดที่ผลิตผ้าลินินจากต้นปอ แต่ก็ถือว่าเป็นชนกลุ่มแรกๆ ที่ผลิตผ้าลินินออกมาใช้งานอย่างแพร่หลายเลยล่ะ


ภาพบนผนังสุสานแสดงชาวไอยคุปต์กำลังเก็บเกี่ยวต้นปอเพื่อนำไปผลิตเป็นสิ่งทอต่อไป ที่มาของภาพ

ผ้าลินินของชาวไอยคุปต์เองก็มีหลายเกรด ขึ้นกับความอ่อน-แก่ของต้นปอในช่วงของการเก็บเกี่ยวด้วย
ถ้าเก็บเกี่ยวต้นปอตั้งแต่ในช่วงที่ยังไม่แก่มาก ผ้าลินินที่ได้ออกมาก็จะมีคุณภาพดี แต่ถ้าเก็บเกี่ยวต้นปอในช่วงที่แก่แล้ว ผ้าที่ผลิตออกมาก็จะมีความหยาบมากกว่า แต่ถึงอย่างนั้นก็ไม่ได้หมายความว่าชาวไอยคุปต์ต้องเร่งเก็บต้นปอในช่วงที่ยังอ่อนอยู่เสมอไป เพราะก็ขึ้นกับว่าพวกเขาจะนำปอไปใช้งานอะไรต่อ เพราะถ้าสิ่งทอที่ชาวไอยคุปต์จะนำต้นปอไปผลิตชิ้นงานต่อคือ “เชือก” ซึ่งต้องการความเหนียว พวกเขาก็จะเลือกใช้ปอที่มีความแก่หน่อย หรืออย่างเช่นการผลิตเสื้อผ้าที่ไม่ต้องการความนุ่มสบายหรือคุณภาพที่ดีมากนักก็จะเลือกใช้ต้นปอประเภทนี้ แต่สำหรับการผลิตผ้าลินินคุณภาพสูงก็จะต้องเลือกเฟ้นต้นปอที่มีคุณสมบัติเหมาะสม ทั้งนี้ก็เพื่อที่จะผลิตชิ้นงานออกมาให้ได้ตรงกับความต้องการมากที่สุดนั่นเอง


ชุดของนางรำมักจะเป็นแบบนุ่งน้อยห่มน้อยเพื่อสร้างความเย้ายวนให้กับผู้ชม ที่มาของภาพ

ส่วนใหญ่แล้วชาวอียิปต์โบราณมักจะทอผ้าใช้กันเองในครัวเรือน งานทอผ้ามักจะเป็นงานของสตรี ซึ่งผ้าที่ทอกันเองเหล่านี้ก็มักจะมีคุณภาพที่ต่ำกว่าผ้าที่ถักทอจากโรงทอผ้าของเหล่าขุนนางที่มีบ้านเรือนใหญ่โต โรงทอผ้าเหล่านี้บ้างก็จะรับหน้าที่ถักทอผ้าลินินคุณภาพดี จนถึงระดับชั้น “ผ้าลินินหลวง” (Royal Linen)
ที่มีความโปร่งสบายและน้ำหนักเบาเป็นพิเศษ ซึ่งผ้าคุณภาพสูงเหล่านี้ก็จะถูกนำไปตัดเย็บเป็นเสื้อผ้าและเครื่องนุ่งห่มของบรรดาฟาโรห์และเชื้อพระวงศ์ระดับสูงในราชสำนักไอยคุปต์ต่อไป


ภาพจำลองแสดงสตรีชาวไอยคุปต์กำลังถักทอเครื่องนุ่งห่มโดยใช้เครื่องทอผ้า ที่มาของภาพ

แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าชาวอียิปต์โบราณจะสวมใส่เครื่องนุ่งห่มที่ผลิตขึ้นมาจากผ้าลินินหรือต้นปอเท่านั้น เพราะชาวไอยคุปต์ยังมีการสวมใส่ “หนังสัตว์” ด้วยเช่นกัน ภาพที่ปรากฏให้เห็นบนผนังวิหารและสุสานของชาวอียิปต์โบราณจนชินตาก็คือภาพของนักบวชชาวไอยคุปต์ที่สวมใส่ “หนังเสือดาว” เช่นภาพบนผนังสุสานของฟาโรห์ตุตันคาเมน (Tutankhamen) ในหุบผากษัตริย์ที่เมืองลักซอร์ฝั่งตะวันตกแสดงให้เห็นฟาโรห์อัย (Ay) ในชุดหนังสือดาวเต็มยศกำลังประกอบพิธีกรรมเปิดปากมัมมี่ (Opening of the Mouth) ให้กับยุวฟาโรห์ตุตันคาเมน โดยจะทำการคาดหนังเสือดาวทับบนบ่า เรียกได้ว่ามาทั้งอุ้งเท้าและหัวของ
เสือดาวทั้งตัวเลยทีเดียว นอกจากหนังเสือดาวแล้ว บางครั้งชุดเครื่องแต่งกายของฟาโรห์ก็จะมีการคาดเอวด้วยหางสิงโตด้วยเช่นกัน


รูปสลักฟาโรห์เมนคาอูเรสมัยราชอาณาจักรเก่า สวมเพียงกระโปรงคิลท์โดยปล่อยให้ท่อนบนเปลือยเปล่า ที่มาของภาพ

แต่หนังสัตว์ที่นำมาผลิตเป็นเครื่องนุ่งห่มก็ไม่ได้มีเพียงแค่เสือดาวกับสิงโตเท่านั้นหรอกนะ เพราะในยุคหลังชาวไอยคุปต์ก็นิยมผลิตเครื่องนุ่งห่มจากขนแกะ (Wool) ด้วยเช่นกัน ด้วยว่าแกะก็เป็นสัตว์อีกชนิดหนึ่งที่อาศัยอยู่ในอียิปต์โบราณมาเนิ่นนานแล้ว และยังมีเทพเจ้าที่มีเศียรเป็นแกะอีกด้วย แต่ถึงอย่างนั้น
เฮโรโดตัส (Horodotus) นักประวัติศาสตร์ชาวกรีกที่เข้าไปในอียิปต์เมื่อประมาณศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาลกลับบันทึกเอาไว้ว่า ชาวไอยคุปต์เชื่อว่าขนแกะนั้นไม่สะอาด ซึ่งขัดแย้งกับหลักฐานทางโบราณคดีในอียิปต์ยุคราชอาณาจักรใหม่ เช่นจากหมู่บ้านคนงานขุดเจาะสุสานฟาโรห์ที่เดียร์ เอล-เมดินา เพราะมีการค้นพบว่า ชาวไอยคุปต์ในช่วงนี้มีการถักทอเครื่องนุ่งห่มจากขนแกะด้วยเช่นกัน


ฟาโรห์อัย (ขวา) ในชุดหนังเสือดาวกำลังประกอบพิธีกรรมเปิดปากมัมมี่ให้กับฟาโรห์ตุตันคาเมน (ซ้าย) ที่มาของภาพ

แฟชั่นยอดนิยมของอียิปต์โบราณแบ่งออกเป็นสามช่วงหลักๆ ช่วงแรกคือสมัยราชอาณาจักรเก่าที่
ชาวไอยคุปต์นิยมสร้างพีระมิดใหญ่โตเมื่อราว 2,600 ปีก่อนคริสตกาล บุรุษจะนิยมสวมผ้าผืนเดียว
สั้นเหนือเข่าขึ้นไป ดูคล้ายกระโปรง ซึ่งเรียกกันว่าคิลท์ (Kilt) โดยปล่อยให้ท่อนบนเปลือยเปล่า ช่วงที่สองคือสมัยราชอาณาจักรกลาง ผ้าจะเริ่มยาวมากขึ้น บางครั้งยาวลงมาถึงครึ่งแข้ง มีการจับจีบทั้งแนวนอน แนวตั้งและตัววี ส่วนช่วงที่สามก็คือในสมัยราชอาณาจักรใหม่เป็นช่วงที่เริ่มมีเสื้อแบบมีแขน (Tunic) ปรากฏให้เห็นเป็นครั้งแรกๆ สำหรับสตรีชาวอียิปต์โบราณนั้นมักจะนิยมสวมชุดกระโปรงยาวเข้ารูป มีสายสะพายสองข้าง (บ้างก็ข้างเดียว) มีทั้งแบบเปิดให้เห็นหน้าอก (โชว์เต้านม) อย่างชัดเจน หรือบ้างก็เป็นแบบปิดหน้าอกมิดชิด แต่ถ้าเป็นเสื้อผ้าสำหรับนางรำหรือสตรีที่ทำหน้าที่เป็นหญิงรับใช้ ก็มักจะสวมใส่เพียงแค่ผ้าน้อยชิ้นปิดบังร่างกายส่วนล่างเอาไว้ ภาพบนผนังสุสานบางแห่งแสดงให้เห็นว่านางรำที่กำลังร่ายรำอยู่ในงานเลี้ยง
เฉลิมฉลองนั้นแทบจะ “แก้ผ้า” เลยก็ว่าได้ เพราะชุดของนางนั้นช่างมีน้อยชิ้นดูยั่วยวนเป็นอย่างยิ่ง นอกจากชุดสุดเซ็กซี่เหล่านี้แล้ว สตรีไอยคุปต์ยังมีชุดตาข่ายสุดเย้ายวนอีกด้วย นักอียิปต์วิทยาค้นพบชุดตาข่ายที่ว่านี้ พร้อมทั้งตำนานที่เล่าถึงสตรีที่เป็นนางพายให้ฟาโรห์ต้องสวมชุดนี้ระหว่างพายเรือนำพาฟาโรห์ล่องทะเลสาบออกไปหาความสำราญด้วยเช่นกัน


ชุดของเทพีนีธ (Neith) ในภาพนี้เป็นกระโปรงยาว มีสายสะพายสองข้างและเปิดให้เห็นเต้านมอย่างชัดเจน ที่มาของภาพ


ชุดตาข่ายที่ถัดทอขึ้นจากลูกปัดจำนวนมาก ปรากฏในตำนานว่านางพายสวมใส่ชุดเช่นนี้พายเรือพาฟาโรห์ล่องทะเลสาบ ที่มาของภาพ

ในปัจจุบัน นักอียิปต์วิทยาที่สนใจศึกษาในด้านชีวิตประจำวันโดยเฉพาะเรื่องราวของสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของชาวไอยคุปต์ ค้นพบหลักฐานของผ้าลินินและตัวอย่างเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายจากในสุสานจำนวนมาก โดยเฉพาะสุสานของยุวฟาโรห์ตุตันคาเมน ประกอบกับภาพสลักที่ปรากฏบนผนังสุสานและวิหารหลากหลายแห่งในไอยคุปต์ ข้อมูลเหล่านี้ทำให้นักอียิปต์วิทยาเข้าใจได้ไม่ยากว่าชาวไอยคุปต์ที่มักจะง่วนอยู่กับการสร้างพีระมิดและบูชาเทพเจ้านั้นก็มีหัวทางด้านแฟชั่นที่โดดเด่นไม่แพ้ชนเผ่าไหนๆ เหมือนกัน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Website: http://www.touregypt.net/historicalessays/lifeinegypt9.htm
Website: http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/
clothing.htm

Website: http://www.crystalinks.com/egyptclothing.html
Website: https://www.historyonthenet.com/egyptian-clothing
Website: http://www.historymuseum.ca/cmc/exhibitions/civil/egypt/
egcl06e.shtml