Art World

หรือเธอจะเป็นมะเร็งเต้านม?

การพบสัญญาณโรคมะเร็งเต้านมในภาพวาดเก่าแสดงว่าไม่ใช่เพียงโรคร้ายที่พบในปัจจุบันเท่านั้น

ใครที่เคยเห็นภาพวาดในสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาการ หรือสมัยเรเนซองส์ (Renaissance) คงจำกันได้ดีว่าภาพวาดเหล่านั้นจำนวนมากทีเดียวที่แสดงหน้าอก หรือ นม ของผู้หญิงอย่างโจ่งแจ้ง ขณะที่มีคำอธิบายการแสดงออกทางศิลปะเช่นนั้นว่าเป็นเหตุผลของศิลปินที่เชื่อว่าเรือนร่างอันเปลือยเปล่าของมนุษย์เป็นการบอกเล่าเรื่องราวที่ดีที่สุดเกี่ยวกับมนุษย์ในอดีต ขณะเดียวกันก็มีข้อสังเกตว่าการนำเสนอเหล่านั้นยังรวมถึงรายละเอียดของหน้าอกที่มีสัญญาณของโรคมะเร็งเต้านม อีกด้วย

บางคนอาจคิดว่ามะเร็งเต้านมเป็นโรคสมัยใหม่ที่เนื่องมาจากลักษณะการใช้ชีวิต อายุ อาหารหรือปัจจัยอื่น ๆ ที่เปลี่ยนไปทำให้โรคมะเร็งพัฒนามากและซับซ้อนมากขึ้นเมื่อโลกเราก้าวเข้าสู่ยุคอุตสาหกรรม แต่การวิจัยล่าสุดแสดงให้เห็นว่าโรคที่ว่านี้อาจเกิดขึ้นมาแล้วตั้งแต่อดีตก็เป็นได้

การศึกษาหน้าอกที่ปรากฏในภาพเปลือยจำนวนมากประกอบกับการศึกษาการแพร่กระจายของโรคมะเร็งเต้านมในอดีตที่ผ่านมา ทำให้นักวิจัยได้ข้อสรุปว่ามีภาพจิตรกรรมในสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาการอย่างน้อย
2 ภาพที่มีสัญญาณของโรคมะเร็งเต้านม


ภาพ ‘The Night’ ของมิชเชล ทอสซินี ที่มาของภาพ

วิตตอเรีย ทราเวอร์โซ (Vittoria Traverso) กล่าวว่าภาพแรกที่แสดงสัญญาณโรคร้ายดังกล่าว ได้แก่
ภาพ ‘The Night’ ของจิตรกรชื่อ มิเชล ดี ริดอลโฟ เดล กีร์ลันดาโย หรือมิเชล ทอสซินี (Michele Tosini)
ที่วาดขึ้นราว ค.ศ. 1553 - 1555 โดยได้แรงบันดาลใจมากจากประติมากรรมของมิเกลันเจโล ภาพดังกล่าวเป็นรูปหญิงเปลือยเอนตัวหลับในโลกแห่งความฝัน มีเทวดาเด็ก นกฮูก ดอกไม้และหน้ากากซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นสัญลักษณ์ทั้งสิ้น (บ้างก็สันนิษฐานว่าภาพนี้คือ วีนัสกับคิวปิด) แต่สิ่งที่ควรสนใจอยู่ที่หน้าอกของหญิงในภาพ ที่ข้างซ้ายมีขนาดเล็กกว่าข้างขวาและหัวนมข้างซ้ายยังยุบหรือหดลงไป ซึ่งล้วนแต่สัญญาณของ
โรคมะเร็งเต้านม 


รายละเอียดในภาพ ‘The Night’ ที่มาของภาพ

ภาพที่สอง คือภาพ ‘สัญลักษณ์ของความแข็งแกร่ง’ วาดโดย มาโซ ดา ซาน ฟริอาโน ( Maso da San Friano) เป็นภาพผู้หญิงนั่งอยู่เหนือสิงโต ที่หน้าอกซ้ายของเธอดูจะมีอาการบวมอยู่รอบ ๆ หัวนม ซึ่งเกิดจากเนื้อเยื่อถูกทำลายจนบวมขึ้นมาถึงผิวหนัง ซึ่งนักวิจัยระบุว่า “ภาพนี้มีอาการของมะเร็งเต้านมที่ทำให้เกิดเน่าเปื่อยและมีเนื้อตายร่วมกับภาวะบวมน้ำเหลือง (lymphoedema) … เรามั่นใจว่าหญิงเหล่านั้นเจ็บปวดทรมานจากมะเร็งเต้านมขั้นรุนแรง โดยเฉพาะภาพ ‘สัญลักษณ์ของความแข็งแกร่ง’ ที่เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของโรคมะเร็งดังกล่าว” นักวิจัยกล่าวเสริม


ภาพ ‘สัญลักษณ์ของความแข็งแกร่ง’ ที่มาของภาพ

ทั้งนี้ มีข้อมูลเพิ่มเติมการมีภาพมะเร็งเต้านมในศตวรรษที่ 16 ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ความสนใจในทางการแพทย์และกายวิภาคมนุษย์ที่เริ่มเฟื่องฟูในช่วงเวลาดังกล่าว ขณะเดียวกันศิลปินต่างก็กระตือรือร้นที่จะนำเสนอภาพที่เป็นจริงมากที่สุดของร่างกายมนุษย์ให้ได้ ศิลปินและแพทย์จึงเริ่มร่วมงานกันในการทำงานศิลปะและการวาดภาพอย่างเป็น “วิทยาศาสตร์”

แต่ศิลปินก็มิได้รู้ว่าตนกำลังวาดภาพอาการของเนื้อร้าย เพราะศิลปินวาดสิ่งที่ตนเห็น ยิ่งกว่านั้น ผู้หญิงสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาการผ่านการมีบุตรมาหลายครั้งและมีความผิดปกติของหัวนมจากการอักเสบหรือองค์ประกอบอื่น ๆ เช่น แผลแยกบนผิวหนังบริเวณหัวนม เป็นต้น “ศิลปินมองเห็นเนื้อร้ายนั้นแน่ แต่ไม่ใช่หน้าที่ที่จะต้องจำแนกแยกแยะเหมือนอย่างแพทย์ต้องทำ” นักวิจัยกล่าว

แม้จะเป็นการยากที่จะหาสถิติการแพร่กระจายของโรคมะเร็งในศตวรรษที่ 16 แต่นักวิจัยก็มีหลักฐานอีกหลายชิ้นเกี่ยวกับมะเร็งเต้านมในสมัยโบราณที่แสดงว่าโรคดังกล่าวนี้ไม่ใช่เพียงความผิดปกติทั่วไป และเชื่อว่าศิลปินต่าง ๆ ก็น่าจะได้พบกับหญิงที่เป็นมะเร็งเต้านมมาไม่น้อยเช่นกัน

ยิ่งกว่านั้น การเป็น “แบบ” ในการสร้างงานศิลปะในสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาการยังมีความซับซ้อนอยู่อีก
เพราะในทางวัฒนธรรมมีข้อห้ามหญิงที่เป็น “ผู้ดี” ในเวลานั้นไปเปลือยกายเป็นแบบให้วาดภาพ ซึ่งนั่นก็เท่ากับว่าศิลปินจะต้องจ่ายเงินเพื่อให้ได้หญิงมาเป็นแบบหรือไม่ก็ใช้ผู้ชายเป็นแบบแล้วเปลี่ยนหัวและหน้าอกให้เหมือนผู้หญิงแทน ซึ่งก็อาจเป็นไปได้ว่าการที่ศิลปินว่าภาพหญิงที่มีหน้าอกผิดปกติเช่นที่กล่าวมาจะเกิดจากกรณีที่กล่าวมาหรือไม่

นักวิจัยเสนอความเห็นว่าการศึกษาครั้งนี้เป็นสิ่งที่ช่วยให้ใช้งานศิลปะเป็นหลักฐานสำหรับการศึกษาทางการแพทย์เกี่ยวกับโรคและความเจ็บป่วยในอดีตที่อาจแตกต่างกับปัจจุบันได้


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
https://www.atlasobscura.com/articles/breast-cancer-renaissance-paintings
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/ealiest-images-breast-cancer-found-renaissance-paintings-180968325/?utm_source=facebook.com&utm_medium=socialmedia
https://renresearch.wordpress.com/2011/02/11/men-with-breasts-or-why-are-michelangelos-women-so-muscular-part-1/
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/doctor-will-frame-you-now-mds-diagnose-diseases-two-famous-paintings-180959227/